ROS1 Mutasyonlu Akciğer Kanserinde 15 Yillik Sagkalim: Crizotinib Hikayesi

Akciğer kanseri hastası Janet Freeman-Daily, nadir görülen bir ROS1 gen mutasyonu taşıdığının ortaya çıkmasının ardından hedefe yönelik bir ilaçla 15 yıldır hayatta kalıyor. 2011’de ileri evre akciğer kanseri tanısı alan ve bir yıl içinde ölüm beklenen Freeman-Daily, crizotinib adlı hedefe yönelik tedavi sayesinde hastalığı kontrol altında tutuyor. Hikâyesi, hedefe yönelik kanser ilaçlarının gücünü ve bu tedavilere erişim eşitsizliğini aynı anda gözler önüne seriyor.

ROS1 Mutasyonu Nedir ve Crizotinib Nasıl Etki Ediyor?

ROS1, akciğer kanserinin küçük hücreli dışı (non-small cell) türlerinde yüzde 1-2 oranında görülen nadir bir gen değişimidir. Bu mutasyon, hücrelerin kontrol dışı büyümesine yol açar. Crizotinib (Xalkori), bu mutasyonun ürettiği anormal proteini bloke eden, hap formunda alınan bir hedefe yönelik tedavidir (targeted therapy). Freeman-Daily, 6 Kasım 2012’de bu ilaca başladı ve o günden bu yana her taramada hastalığın izine rastlanmadı.

“İyileşmiş değilim. İlacı almaya devam etmem gerekiyor ama hayattayım ve iyi bir yaşam kalitem var.”

Hastalık Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Akciğer kanseri dünyada en sık görülen kanser türlerinden biridir ve çoğu hastada tanı anında ileri evrededir. ROS1 pozitif akciğer kanseri, özellikle genç ve sigara içmeyen hastalarda daha sık rastlanır. Erken dönemde belirti vermeyebilir; öksürük, nefes darlığı ve sırt ağrısı gibi şikâyetler ancak ileri evrede ortaya çıkar. Biyobelirteç (biomarker) testi ile mutasyon saptanması, doğru tedaviye ulaşmanın ilk adımıdır.

Sık Sorulan Sorular

Crizotinib nasıl kullanılır? Günde iki kez ağızdan alınan bir hap şeklinde uygulanır, kemoterapi gibi damar yoluyla verilmez.

Hastalık tamamen iyileşiyor mu? Hayır, crizotinib kanseri kontrol altında tutar; bırakılırsa hastalık geri dönebilir, bu nedenle tedaviye ömür boyu devam edilir.

Her akciğer kanseri hastası crizotinib alabilir mi? Hayır, yalnızca ROS1 veya ALK gibi spesifik mutasyon taşıyanlarda etkilidir; bu nedenle moleküler test zorunludur.

Sonuç

Freeman-Daily, 2015’te kurduğu The ROS1ders adlı sivil toplum örgütüyle aynı mutasyonu taşıyan hastaları bir araya getirdi ve ROS1 kanser modellerinin araştırılmasını destekledi. Hikâyesi, hedefe yönelik tedavilerin yaşam kurtarabileceğini gösterse de erişim eşitsizliği ve yan etkilerin uzun süreli yönetimi alanında çözülmemiş sorunların kaldığını da hatırlatıyor.