Psilosibin kemoterapinin sinir hasarını önlemekte umut veriyor

Kemoterapi kaynaklı sinir hasarına karşı psilosibin adlı bileşiğin koruyucu etkisi, ABD’nin önde gelen kanser merkezlerinden MD Anderson Kanser Merkezi’nin deneylerinde doğrulandı. Science dergisinin 3 Eylül 2026 tarihli sayısında yayımlanan çalışmaya göre, kemoterapi öncesi verilen yalnızca iki doz psilosibin, ellerde ve ayaklarda görülen uyuşma ve ağrı gibi sinir hasarı belirtilerini engelledi. Bulgular, kanser hastalarının büyük bölümünü etkileyen bu yan etkiye karşı ilk koruyucu yaklaşım olma potansiyeli taşıyor.

Psilosibin kemoterapinin sinir hasarını nasıl önlüyor?

Araştırmacılar, bazı mantarlarda doğal bulunan ve halüsinojen (bilinç değiştirici) etkisi olan psilosibinin, sinir hücrelerinin yüzeyindeki serotonin 5-HT2A reseptörleri üzerinden çalıştığını ortaya çıkardı. İnsan sinir dokularında ve fare modellerinde yapılan testlerde, kemoterapiden önce verilen iki doz psilosibin soğuğa aşırı duyarlılığı önledi, duyu sinirlerinin uçlarını korudu ve dokunma hissini muhafaza etti.

Koruyucu etki, tümörle savaşan ilaçları da engellemiyor: Sisplatin, paklitaksel ve dosetaksel gibi yaygın kemoterapi ilaçlarıyla yapılan altı tedavi döngüsü boyunca sinir koruması sürerken ilaçların tümör öldürücü etkisi aynen korundu. Psilosibinin, sinir hücrelerinin enerji üreten yapısı olan mitokondrileri koruyarak etki gösterdiği saptandı.

“Sinir hasarını, hayat kurtarıcı kemoterapiye müdahale etmeden önleyen tedavilere acil ihtiyaç var. Bu bulgular, psilosibinin hasar oluşmadan önce sinirleri nasıl koruyabileceğine dair önemli içgörüler sunuyor.”

Kemoterapi Bağlantılı Nöropati Nedir?

Kemoterapi ilaçları kanser hücrelerini hedef alsa da sağlıklı sinir hücrelerine zarar verebiliyor. Bu durum kemoterapi bağımlı periferik nöropati (CIPN) olarak adlandırılıyor ve hastaların yaklaşık üçte ikisinde görülüyor. El ve ayaklarda uyuşma, iğne batması hissi ve denge kaybına yol açabiliyor; ağrı şiddetlendiğinde kanser tedavisinin ara verilmesini, hatta bırakılmasını gerektirebiliyor. Şimdiye dek CIPN’i önleyebilen onaylı bir tedavi bulunmuyordu.

Sırada Ne Var? NeuroGuard Faz 2 Denemesi

Ekibin şimdi hedefi bulguları insanlarda sınamak. MD Anderson’da yakın zamanda başlaması planlanan NeuroGuard adlı Faz 2 klinik çalışma (NCT07227909), kolorektal (kalın bağırsak), meme ve baş-boyun kanseri hastalarında kemoterapi sırasında psilosibin kullanımını değerlendirecek.

Sık Sorulan Sorular

Psilosibin nedir ve hangi amaçla araştırılıyor? Psilosibin, bazı mantar türlerinde doğal bulunan psikoaktif bir bileşiktir. Bu çalışmada bilinç değiştirici etkisi için değil, kemoterapinin sinir hücrelerine verdiği hasarı önleyen koruyucu etkisi için araştırılmıştır.

Bu tedavi şu an hastalar kullanabilir mi? Hayır. Bulgular henüz hayvan ve laboratuvar deneyleri düzeyindedir; insanlarda etkili ve güvenli olup olmadığı NeuroGuard Faz 2 çalışmasıyla test edilecektir.

Psilosibin kemoterapinin tümör öldürücü etkisini bozuyor mu? Deneylerde bozmamıştır; altı tedavi döngüsü boyunca koruma sağlarken kemoterapinin tümörle mücadele etkisi sürmüştür.

Sonuç

Sinir hasarı, kemoterapi gören hastaların yaşam kalitesini düşüren ve tedavinin yarım kalmasına yol açabilen yaygın bir sorun. Psilosibinin önleyici kullanımı insanlarda da doğrulanırsa hastalar tedaviyi kopmadan tamamlayabilecek. Bilim dünyasının gözü şimdi NeuroGuard Faz 2 denemesinde.