Sigara akciğer kök hücrelerini kansere hazırlıyor: Hopkins çalışması

Johns Hopkins Sidney Kimmel Comprehensive Cancer Center (ABD) araştırmacıları, altı ay boyunca sigara dumanına maruz kalan akciğer kök hücrelerinin yeniden programlanarak farklı akciğer kanseri türlerinin oluşumuna zemin hazırladığını gösterdi. Çalışma, 5 Ekim 2026’da Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) dergisinde yayımlandı.

Sigara akciğer kök hücrelerini nasıl kansere hazırlıyor?

Laboratuvarda yetiştirilen akciğer organoidlerini (mini 3D akciğer modelleri) altı ay boyunca sigara dumanı yoğunlaştırmasına maruz bırakan ekip, hem epigenetik programlamanın (gen aktivitesini DNA dizilimini değiştirmeden düzenleyen mekanizmalar) hem de farklı kök hücre gruplarının gen ifadelerinin köklü şekilde değiştiğini gördü. Hücreler, tümör oluşumuna yatkın öncül duruma dönüştü ve ZBP1 gibi hücre ölümünü düzenleyen genlerin aktivitesi bastırıldı.

Sonrasında KRAS mutasyonu ve TP53 tümör baskılayıcı gen kaybı ayrı ayrı eklendiğinde, yalnızca sigara maruziyeti görmüş hücrelerde tümör gelişti. Sigara tek başına veya gen mutasyonu tek başına tümör oluşturmadı.

“Genetik olay tek başına yeterli değil. Hücrelerin önce kronik sigara maruziyetiyle değişmesi gerekiyor; bu değişim onları mutasyonların dönüştürücü etkisine yatkın hale getiriyor.” — Michelle Vaz, Ph.D., Johns Hopkins Üniversitesi

KRAS ve TP53 farklı kanser türlerini nasıl belirliyor?

KRAS mutasyonu, bronkiyoalveolar kök hücrelerden adenokarsinom; TP53 kaybı ise bazal kök hücrelerden skuamöz hücreli karsinom üretti. Hücrenin moleküler durumu, mutasyonun hangi kanser türünü üreteceğini belirledi.

Sık Sorulan Sorular

Sigara tek başına akciğer kanseri yapar mı? Bu laboratuvar çalışmasına göre hayır. Gen mutasyonu olmadan sigara maruziyeti tek başına tümör oluşturmadı; kanser için ikisinin birlikte gerekti.

Bu bulgu insanlarda geçerli mi? Çalışma organoidlerde yapıldı, insanlarda doğrulanmadı. Ancak insan akciğer kanseri verileri, KRAS mutasyonlu tümörlerde ZBP1 geninin daha düşük olduğunu göstererek bulguları destekliyor.

Tedavi için ne ifade ediyor? Sigaranın bastırdığı hücre ölümü yolları erken teşhis belirteci ve yeni tedavi hedefi olabilir; epigenetik tedavi ve immünoterapi kombinasyonları dirençli tümörlerde etkili olabilir.

Sonuç

Johns Hopkins ekibi, sigaraya bağlı küçük hücreli dışı akciğer kanseri (NSCLC) oluşumunun ilk moleküler adımlarını kök hücre düzeyinde izledi. Bulgular, yüksek riskli kişilerin erken belirlenmesi ve KRAS/TP53 mutasyonlu tümörler için yeni tedavi stratejileri için çerçeve sunuyor; klinik uygulama için ek doğrulama gerekiyor.