Radyoterapide saniyelik devrim: FLASH proton tedavisi insanlarda

ABD’de Pennsylvania Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne (Penn Medicine) bağlı Abramson Kanser Merkezi, FLASH proton tedavisi adı verilen ultra hızlı radyoterapi yöntemini ABD’de ilk kez insan hastalarda denemeye başladı. Çalışmaya, daha önce ışın tedavisi gördüğü halde kanseri nükseden ve ameliyatla alınamayan baş-boyun kanseri hastaları alınıyor. Yeni yöntemde her ışın uygulaması saniyenin altında tamamlanıyor; tüm tedavi yaklaşık iki haftada beş seansta bitiyor.

FLASH proton tedavisi nasıl çalışıyor?

Proton tedavisi, kanser hücrelerinin DNA’sını parçalayarak onları yok eden yüksek enerjili protonları (pozitif yüklü atom parçacıkları) kullanan ileri bir ışın tedavisidir. Klasik radyoterapide toplam doz, sağlıklı dokuyu korumak için 25-35 küçük seansa bölünür ve tedavi beş-altı hafta sürer. FLASH yönteminde ise aynı etkili doz, çok daha az sayıda ama çok güçlü atışla verilir. Çalışmada kullanılan ConformalFlash teknolojisi, ışını tümörün üç boyutlu haritasına göre hizalayarak çevredeki sağlıklı dokuya taşmayı önlüyor.

“Nükseden ve ameliyat edilemeyen baş-boyun kanserli hastaların seçenekleri sınırlı. Mevcut seçenekler, örneğin tekrar ışın tedavisi, hem hayatı değiştirebilecek yan etkiler hem de sağlık kuruluşlarında geçen süre açısından son derece yorucu. Biz, hastaların ailesiyle ve dostlarıyla daha fazla zaman geçirmesini sağlayacak, yan etkisi en düşük, kolay ve pratik bir tedavi sunmak istiyoruz.”

Sözler, çalışmanın baş araştırmacısı Penn Medicine’den Dr. Alexander Lin’e ait.

Baş-boyun kanseri hastaları için ne değişecek?

Baş-boyun bölgesine ikinci kez ışın tedavisi almak zorunda kalan hastalarda yutma güçlüğü, ağız kuruluğu, tat kaybı ve çene yaraları gibi yan etkiler sık görülüyor. FLASH protokolünde ise hastalar yaklaşık 10 gün içinde toplam beş seansa giriyor ve her uygulama bir saniyeden kısa sürüyor. Penn ekibi aynı teknolojiyi köpeklerde test ettiğinde sağlıklı dokunun daha iyi korunduğunu gözlemlemişti.

Radyoterapide yeni dönem ne zaman yaygınlaşacak?

ABD Gıda ve İlaç İdaresi’nin (FDA) araştırma cihazı muafiyetiyle onayladığı pilot çalışma, Belçika merkezli IBA firmasının proton tedavisi platformunda yürütülüyor. İlk aşamada 10 hastayla güvenlik ölçülüyor; etkinlik henüz kanıtlanmadı. Başarılı olması halinde yöntemin diğer kanser türlerinde ve daha büyük hasta gruplarında denenmesi planlanıyor.

Sık Sorulan Sorular

FLASH proton tedavisi onaylı bir tedavi mi? Hayır. Yöntem şu anda Faz 1 deneme aşamasında; ilk hedef güvenlik ve uygulanabilirliği ölçmek.

Tedavi kaç seans sürüyor? Toplam beş seans; her uygulama saniyenin altında, tüm tedavi iki haftada bitiyor.

Kimler bu denemeye katılabiliyor? Daha önce ışın tedavisi görmüş, kanseri nüksetmiş ve ameliyat edilemeyen baş-boyun kanseri hastaları.

Sonuç

Radyoterapide saniyelik devrim olarak adlandırılan FLASH, haftalar süren ışın tedavisini beş kısa seansta bitirmeyi vaat ediyor. Penn Medicine denemesi bu yolun ilk insan adımı; çıkacak güvenlik verileri yöntemin günlük tedaviye ne kadar yaklaştığını gösterecek.