Azasitidin adlı lösemi (kan kanseri) ilacının, kanser hücrelerini öldürürken DNA'ya değil aslında...

Çinli bilim insanı Chen Zhu ve Fransız araştırmacılar Anne Dejean ile Hugues de Thé, akut promyelositik lösemi (APL) tedavisinde gerçekleştirdikleri devrim niteliğindeki çalışmayla 2026 Shaw Ödülü’nü kazandı. “Şanghay Protokolü” adı verilen ATRA (A-trans retinoik asit) ve arsenik trioksit kombinasyonu, bu tür lösemiyi en ölümcül kan kanserlerinden biri olmaktan çıkarıp yüzde 90’ın üzerinde sağkalımla tedavi edilebilir bir hastalığa dönüştürdü.
APL, akut miyeloid löseminin (AML) agresif bir alt tipidir. Hastalık, insan kromozomlarındaki bir yer değiştirme sonucu iki genin — normalde kanseri engelleyen PML geni ile retinoik asit reseptör alfa (RARα) geninin — birleşmesiyle ortaya çıkar. Oluşan anormal PML-RARα füzyon proteini, kan hücrelerinin olgunlaşmasını engeller ve hayatı tehdit eden olgunlaşmamış kan hücrelerinin birikmesine yol açar. 1980’lerde APL tanısı alan hastaların yüzde 80’i hayatını kaybediyordu.
“Bu, Doğu’nun Batı ile buluşmasının bir başarısıdır. Sınırları olmayan bu bağlantı, yaşamın sırlarını çözerek daha sağlıklı bir geleceğe yaklaşmamızı sağlıyor.”
Chen Zhu, A vitamini türevi olan ATRA’yı ve Çin’de geleneksel bir ilaçtan elde edilen arsenik trioksiti birleştirerek kemoterapi dışı bir tedavi geliştirdi. ATRA, füzyon proteinindeki RARα bölümüne bağlanırken arsenik PML bölümünü hedef alır. İki madde birlikte, hastalığa yol açan anormal proteini parçalayarak kan hücrelerinin normal gelişimini geri kazandırır. Tedavi, lösemi hücrelerini öldürmek yerine onları normal kan hücrelerine dönüştürerek çalışır — Chen Zhu’nun deyimiyle “güce yumuşaklıkla karşı koymak”.

APL hastalarının sağkalım oranı ne kadar? Shanghai Protokolü ile APL hastalarının yüzde 90’ından fazdası beş yıl ve üzeri sağkalımla yaşar; bu oran hastalığı en tedavi edilebilir kanser türlerinden biri yapar.
Bu tedavi kimlere uygulanıyor? APL tanısı konmuş tüm hastalar için dünya çapında standart tedavi haline gelmiştir ve kemoterapi gerektirmez.
Shanghai Protokolü diğer kanserlerde de işe yarar mı? Chen Zhu, aynı yaklaşımın diğer kanser türlerine de uygulanabileceğini umuyor; ancak bu henüz araştırma aşamasındadır.
Shaw Ödülü — sıklıkla “Doğu’nun Nobel’i” olarak anılır ve 1,2 milyon dolar değerindedir — bu yıl Hong Kong’da düzenilen törenle verildi. Üç bilim insanının çalışması, mekanizmayı anlamadan kesin tedavi geliştirmenin mümkün olduğunu kanıtladı ve Doğu-Batı işbirliğinin tıpta neler başarabileceğini gösterdi.
Yorum Yapın