Kolorektal kanser 20 yıl sonra yeniden tırmanışa geçti

Kolorektal kanser (kalın bağırsak ve rektum kanseri) ABD’de 20 yıllık düşüşten sonra yeniden artıyor ve bu yükseliş yalnızca genç erişkinleri değil, 70 yaşın altındaki neredeyse tüm yaş gruplarını etkiliyor. Chicago Üniversitesi‘nden Dr. Caitlin Murphy liderliğinde NEJM Evidence dergisinde yayımlanan yeni çalışma, 2000–2023 verilerini inceledi ve 2023’te toplam görülme oranının ilk kez yükselişe geçtiğini ortaya koydu.

Kolorektal Kanser Neden Yeniden Artıyor?

Araştırmacılar, Ulusal Kanser Enstitüsü’nün (National Cancer Institute) 2000’den 2023’e kadar olan verilerini analiz etti. Yaşa göre standardize edilmiş kolorektal kanser görülme sıklığı 2000’de 100 bin kişide 55,2 iken 2022’de 36,7’ye gerilemişti. Ancak 2023’te bu rakam 38,3’e yükseldi — 20 yıldan uzun süredir süren düşüş eğiliminin ilk kez tersine döndüğü anlama geliyor.

“20 yıldan uzun süredir genel oranda bir artış gördüğümüz ilk sefer bu. Kolorektal kanser istatistiklerinde on yıllardır büyük bir özellik olan uzun süreli düşüş eğilimi sona erdi.”

Murphy, bu yeni durumu bir “doğum kohortu etkisi” (birth cohort effect) olarak açıklıyor: 1960’lar ve sonrasında doğan nesillerin, orta ve ileri yaşlarda kolorektal kansere yakalanma riski daha yüksek. Bu nesiller yaşlandıkça artış oranlarının daha ileri yaş gruplarına da yansıması bekleniyor.

45–49 Yaş Grubu En Hızlı Artan Kesim Oldu

Çalışmanın en çarpıcı bulgularından biri 45–49 yaş aralığındaki grupta gözlendi. Bu yaş grubunda kolorektal kanser görülme oranı 2019–2023 arasında yılda yüzde 12,76 arttı — incelenen tüm yaş grupları arasındaki en büyük yükseliş. Murphy’ye göre bu artışın bir kısmı, ulusal tarama önerilerinin başlangıç yaşının 50’den 45’e indirilmesinden kaynaklanıyor: daha fazla kişi taramaya giriyor ve kanser daha erken evrede yakalanıyor. Ancak bu, tüm artışı açıklamıyor.

Amerikan Kanser Derneği (American Cancer Society) verileri de 20–49 yaş arası erişkinlerde kolorektal kanser oranının 2013–2022 arasında yılda yaklaşık yüzde 3 arttığını gösteriyor. İşlenmiş gıdalar, obezite, hareketsiz yaşam ve çevresel faktörlerin bu eğilime katkıda bulunduğu düşünülüyor.

Sık Sorulan Sorular

Kolorektal kanser neden gençlerde artıyor? Kesin neden bilinmiyor; ancak işlenmiş et tüketimi, obezite, hareketsiz yaşam ve çevresel kimyasallar gibi faktörlerin katkıda bulunduğu düşünülüyor.

Tarama ne zaman başlamalı? Amerikan kanser önerilerine göre 45 yaşından itibaren kolorektal kanser taramasına başlanması tavsiye ediliyor; ailede kanser öyküsü varsa daha da erken.

Erken belirtiler neler? Bağırsak alışkanlıklarında değişiklik, kanama, karın ağrısı ve açıklanamayan kilo kaybı en sık belirtiler; bu belirtiler ortaya çıkarsa vakit geçirmeden doktora başvurulmalı.

Sonuç

Yirmi yılı aşkın düşüş eğiliminin sona ermesi, kolorektal kanserin yeniden büyüyen bir halk sağlığı sorunu olduğunu gösteriyor. Araştırmacılar, altta yatan nedenleri anlamak için daha fazla çalışmaya ihtiyaç duyulduğunu ve taramanın önemini vurguluyor.