Bağışıklığın Gizli Kalkanı Keşfedildi: 30 Yıllık Enflamasyon Gizemi

Memorial Sloan Kettering Kanser Merkezi’nden (MSK) bilim insanları, bağışıklığın gizli kalkanı olarak nitelendirilen koruma mekanizmasını keşfederek 30 yıllık bir biyolojik gizemi çözdü. 5-oxoETE adlı sinyal molekülünün hem bağışıklık hücrelerini enfeksiyon bölgesine çektiğini hem de sağlıklı dokuları bu hücrelerin yaydığı kimyasal hasardan koruduğu Nature dergisinde yayımlandı. Bulgular, kanser başta olmak üzere enflamasyonun kontrolden çıktığı hastalıklar için yeni tedavi yaklaşımlarının önünü açabilir.

30 Yıllık Gizem Nasıl Çözüldü?

Hikâye 1992’de McGill Üniversitesi araştırmacılarının, bağışıklık hücrelerini enfeksiyon bölgesine yönlendiren 5-oxoETE molekülünü incelemesiyle başladı. Ancak molekülü üreten ve parçalayan enzimin hangi gen tarafından kodlandığı 30 yıldan fazla süreyle bilinmiyordu. MSK Sloan Kettering Enstitüsü’nden Dr. Yanan Ma, kültürlenen insan hücrelerinde genleri tek tek devre dışı bırakarak DHRS7 geninin bu enzimi ürettiğini kanıtladı. Sırrın peşine düşmek için fare yerine zebra balığı (Danio rerio) kullandı: çünkü farelerin bu sinyal yolunu algılayan OXER1 reseptörü yoktu. Zebra balığı ise gerekli tüm biyolojik donanımı koruyordu.

“Bu bağışıklık hücreleri patojene karşı kimyasal savaş başlatıyor ve organizmalar, sağlıklı hücreleri aynı anda koruyacak zarif bir yol geliştirmiş.”

Bağışıklığın Gizli Kalkanı Ne İşe Yarar?

Çalışmanın ikinci ayağında Dr. Miklós Lengyel, zebra balıklarında 5-oxoETE sinyalini devre dışı bıraktığında enflamasyonun azalmak yerine arttığını gördü. Beklenenin tersi sonuçtu: sinyal yolu yalnızca alarm değil, aynı zamanda hücresel bir kalkan görevi görüyordu. Hücrelerin korunması, hasarlı DNA yapı taşlarını temizleyen NUDIX hidrolaz adlı enzimler üzerinden sağlanıyordu. Bu koruma kalkanı eksildiğinde, bağırsak hücreleri normal bağısak bakterilerinin dahi oluşturduğu kimyasal strese dayanamayıp ölüyor ve enfeksiyonsuz enflamasyon başlıyordu.

Sık Sorulan Sorular

5-oxoETE nedir? Bağışıklık hücrelerini enfeksiyon bölgesine yönlendiren ve aynı zamanda sağlıklı hücreleri koruyan çift işlevli bir yağ asidi sinyal molekülüdür.

DHRS7 geni ne yapar? 5-oxoETE molekülünü üreten enzimin genetik kaynağıdır; MSK araştırmacıları bu geni 30 yıllık aradan sonra tanımladı.

Bu çalışma kanser tedavisini nasıl etkiler? Enflamasyon yolu kanserde de bozulduğu için bulgular, tümörlü dokunun mikroçevresini değiştirmeye yönelik yeni tedavi stratejilerine temel olabilir.

Sonuç

MSK ekibinin Nature‘da yayımlanan bulguları, bağışıklık sistemini alarm ve kalkan olarak bir arada çalıştıran mekanizmanın genetik temelini ilk kez ortaya koydu. Kanser ve enflamatuar bağırsak hastalığı gibi alanlarda, doku koruyucu yönü güçlendirilmiş yeni tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesi önümüzdeki aşama olacak.