Ultraişlenmiş gıdalar kolorektal kanser riskini artırmıyor: NCI’den 461 bin kişilik dev çalışma

Amerika Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) araştırmacıları, 461 bin 682 yetişkin üzerinde yürütülen NIH-AARP Beslenme ve Sağlık Çalışması’nda ultraişlenmiş gıdaların toplam tüketiminin kolorektal kanser (kalın bağırsak ve rektum kanseri) riskini artırmadığını gösterdi. Çalışma, 15 Ekim 2026’da PLOS Medicine dergisinde yayımlandı.

Ultraişlenmiş Gıdalar Kolorektal Kanseri Nasıl Etkiliyor?

Ultraişlenmiş gıda (UİG), ev mutfakında kullanılmayan yöntemlerle üretilen; soda, paketli atıştırmalıklar, seri ekmek ve sosis gibi ürünleri kapsayan bir kategoridir. ABD’li yetişkinlerin enerji alımının yarısından fazlası bu gıdalardan gelir. NCI’dan Dr. Erikka Loftfield ve ekibi, 1995-1996’da 50-71 yaş aralığında çalışmaya katılanların beslenme verilerini NOVA sınıflandırmasıyla değerlendirdi ve katılımcıları 2018’e kadar takip etti. Bu sürede 10 bin 75 kolorektal adenokarsinom vakası tespit edildi.

Toplam UİG tüketimi ile kolorektal kanser arasında anlamlı ilişki bulunmadı. Ancak gıda türüne bakıldığında sonuçlar farklılaştı: Tam tahıl, lif, süt ürünleri ve kalsiyum açısından zengin UİG kaynaklarının tüketimi kanser riskini düşürürken, UİG kaynaklı et (sosis, sucuk gibi işlenmiş etler) riski artırdı. UİG tüketiminin yüzde 10’unun minimally işlenmiş gıdalarla değiştirilmesi kolorektal kanser insidansını yüzde 2 düşürdü.

“Toplam ultraişlenmiş gıda tüketimi ile kolorektal kanser görülme sıklığı arasında bir ilişki gözlemlemedik; ancak gıda gruplarına — tam tahıl, süt ürünleri ve et — kaynaklarına göre baktığımızda, ilişkilerin kolorektal kanser önleme yönündeki mevcut diyet rehberliğiyle uyumlu olduğunu gördük.” — Dr. Erikka Loftfield, NCI / QIMR Berghofer

Kolorektal Kanser Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Kolorektal kanser (kalın bağırsak ve rektum kanseri), ABD’de en sık tanı konulan üçüncü kanser türüdür. Amerikan Kanser Derneği’ne göre 50 yaş altında kolorektal kanser ölümlerinin önde gelen nedeni haline gelmiştir. İşlenmiş et tüketiminin sınırlandırılması, tam tahıl, lif, süt ürünleri ve kalsiyum alımının artırılması güncel diyet rehberliğinin önerisidir.

Sık Sorulan Sorular

Ultraişlenmiş tüm gıdalar kolorektal kanser riskini artırıyor mu? Hayır. NCI’nın 461 bin kişilik kohort çalışması toplam UİG tüketimi ile kolorektal kanser arasında genel bir ilişki bulmadı; işlenmiş et riski artırırken tam tahıl ve süt ürünleri riski düşürdü.

Bu çalışma genç yetişkinler için geçerli mi? Hayır. Çalışma 50-71 yaş aralığını kapsadı ve beslenme verileri yalnızca başlangıçta bir kez kaydedildi. Genç yetişkinlerde erken başlangıçlı kolorektal kanser hakkında bir sonuç çıkarmaz.

Kolorektal kanser riskini azaltmak için ne yenmeli? Tam tahıl, lif, süt ürünleri ve kalsiyumdan zengin gıdalar tercih edilmeli; işlenmiş et tüketimi sınırlandırılmalı ve düzenli taramaya katılınmalıdır.

Sonuç

NCI’nın NIH-AARP kohortunda ultraişlenmiş gıdaların bir bütün olarak kolorektal kanser riskini artırmadığı ortaya çıktı; ancak gıda türü belirleyici. İşlenmiş et riski yukarı, tam tahıl ve süt ürünleri aşağı çekiyor. Çalışma, ultraişlenmiş gıdaların içeriğine göre değerlendirilmesi gerektiğini ve mevcut diyet rehberliğinin geçerliliğini koruduğunu gösteriyor.