Tokat Üniversitesi’nden Kanser Hücrelerini Hedefleyen Akıllı İlaç Sistemi

Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi (TOGÜ) akademisyeni Doç. Dr. Nazan Göksen Tosun’un yürütücülüğünde, kanser hücrelerini hedefleyen akıllı ilaç taşıyıcı bir sistem geliştirilmesini amaçlayan proje, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) tarafından desteklenmeye hak kazandı. Proje, kemoterapide sağlıklı hücrelere verilen zararı azaltarak ilacın doğrudan tümör bölgesine ulaşmasını sağlamayı hedefliyor.

Akıllı İlaç Taşıyıcı Sistem Nedir?

Geliştirilen sistem, redoks-duyarlı poli-tiyoester nanopartiküller (çok küçük boyutlu, hücre içi kimyasal değişimlere yanıt veren polimerik parçacıklar) üzerine kurulu. Bu nanotaşıyıcılar, antikanser ilacı bir kapsül içinde kanser hücrelerine kadar taşıyor ve hücre içindeki özel kimyasal koşullara yanıt vererek ilacı kontrollü biçimde serbest bırakıyor. Böylece ilacın sağlıklı dokulara ulaşması ve yan etki yaratması engelleniyor.

Projeye yağ asidi modifikasyonu ile hedefleme kapasitesi artırılan poli(β-tiyoester) temelli nanopartiküllerde farklı hidrofobik (su sevmeyen) antikanser ilaçların taşınabilmesi planlanıyor. TÜSEB 2026-A4 Proje Destek Programı kapsamında kabul edilen çalışmada, Alanya Alaaddin Keykubat Üniversitesi’nden Doç. Dr. Özlem Kaplan ile İstanbul Üniversitesi-Cerrahpaşa’dan Doç. Dr. Mehmet Koray Gök araştırmacı olarak yer alıyor.

“TÜSEB desteği alan projemizde, hedefli kanser tedavilerine katkı sağlayabilecek akıllı nano ilaç taşıyıcı sistemler geliştirmeyi amaçlıyoruz. Bu nanotaşıyıcıların antikanser ilacı kanser hücrelerine ulaştırmasını ve hücre içindeki şartlarına yanıt vererek kontrollü biçimde serbest bırakmasını hedefliyoruz. Geliştireceğimiz sistemin kanser hücreleri ile sağlıklı hücreler üzerindeki etkilerini laboratuvar ortamında karşılaştıracağız. Elde edeceğimiz sonuçların mevcut kanser tedavi yaklaşımlarına bilimsel katkı sunmasını umuyoruz.”

Kanser Tedavisinde Nanotaşıyıcılar Neden Önemli?

Geleneksel kemoterapide kullanılan ilaçlar tümör bölgesini özgül olarak hedeflemediği için sağlıklı doku ve hücreler üzerinde ağır yan etkilere yol açabiliyor. Son yıllarda nanotaşıyıcı sistemlerin (nano boyutlu ilaç taşıyıcı parçacıkların) kanser hücrelerini seçici olarak hedeflemesi, düşük toksisite ve yüksek biyouyumluluk sunması tedavi yaklaşımlarında yeni bir dönem başlattı. Tosun’un doktora çalışmasında da doksorubisin adlı kemoterapötik ilacı enkapsüle eden polimerik nanotaşıyıcılar geliştirilmiş ve meme kanseri hücre hatlarında (MCF-7 ve MDA-MB-231) test edilmişti.

Sık Sorulan Sorular

Akıllı ilaç taşıyıcı sistem nasıl çalışır? Antikanser ilaç, hücre içi kimyasal değişimlere duyarlı nanopartiküller içinde kapsüllenir; sistem kanser hücresine ulaşınca hücre içi koşullara yanıt vererek ilacı kontrollü biçimde salar.

Bu sistemin yan etkileri var mı? Projenin amacı sağlıklı hücrelere zararı azaltmaktır; laboratuvar ortamında kanserli ve sağlıklı hücreler üzerindeki etkiler karşılaştırılacaktır. Klinik uygulamadan önce kapsamlı güvenlik testleri gerekir.

Kimler bu çalışmadan yararlanabilir? Araştırma henüz laboratuvar aşamasındadır; farklı hidrofobik antikanser ilaçların taşınmasına uyarlanabilecek yeni nesil bir platform özelliği taşımaktadır.

Sonuç

TÜSEB destekli bu proje, Türkiye merkezli nanoteknoloji tabanlı kanser tedavisi araştırmalarına yenilikçi bir katkı sunuyor. Geliştirilecek akıllı biyomalzeme platformunun, farklı antikanser ilaçların taşınmasına uyarlanabilmesi bekleniyor. Bir sonraki adım, laboratuvar ortamında sistemin hücreler üzerindeki etkilerinin karşılaştırılması ve klinik öncesi çalışmalara zemin hazırlanması.