Prostat kanserinde kan testiyle radyoterapi kararı: TRAP denemesi

İleri prostat kanserinde, radyoterapi öncesi yapılan basit bir kan testi, tedavinin işe yarayıp yaramayacağını önceden gösterebilir. İngiltere’deki TRAP denemesinden 11 Kasım 2026’da JAMA Network Open dergisinde yayımlanan yeni bulgular, kanında tümör DNA’sı (ctDNA) saptanmayan erkeklerin hedeflenmiş radyoterapiden çok daha uzun süre fayda gördüğünü ortaya koydu.

Prostat kanserinde kan testiyle radyoterapi nasıl yol gösteriyor?

Çalışmada, stereotaktik vücut radyoterapisi (SBRT — tümörü milimetrik isabetle vuran yüksek doz radyoterapi) alan 77 erkeğin kanları tedavi öncesi incelendi. ctDNA (dolaşımdaki tümör DNA’sı, yani kanser hücrelerinin dolaşıma saldığı genetik parçalar) saptanan 19 hastanın tedavisiz kalma süresi medyan 3 ay olurken, ctDNA saptanmayan 58 hastada bu süre 7,8 aya çıktı. Altıncı ayda hastalık ilerlememesi oranı ctDNA negatif grupta yüzde 58, pozitif grupta yalnızca yüzde 21 idi.

“Bu bulgular, basit bir kan testinin ileri prostat kanserinin nasıl davrandığına dair taramaların ötesinde değerli bilgiler verebileceğini gösteriyor. Radyoterapi öncesi ctDNA saptanmayan erkeklerin kanserleri daha uzun süre ilerlemeden kaldı.”

Bu sözler, çalışmanın baş araştırmacısı ve Londra’daki The Royal Marsden NHS Foundation Trust ile The Institute of Cancer Research‘ten Dr. Alison Tree‘e ait. Araştırma, University College London (UCL) işbirliğiyle yürütüldü ve Prostate Cancer UK tarafından desteklendi.

İleri Prostat Kanseri ve Oligoprogresyon Nedir?

Prostat kanserinde hormon direnci gelişen ve vücutta az sayıda (ikiden az) yeni tümör odağı beliren duruma oligoprogresyon denir. Bu evrede abirateron veya enzalutamid gibi hormon tedavileri etkisini yitirmeye başlar; SBRT ile yalnızca ilerleyen odaklar vurulurken ana hormon tedavisine devam edilir. TRAP denemesi, bu yaklaşımın değerini ilk kez faz 2 düzeyinde göstermişti; yeni analiz ise hangi hastaların en çok fayda göreceğini öngören bir biyobelirteç sunuyor.

Sık Sorulan Sorular

Kan testi neyi ölçüyor? Kandaki ctDNA seviyesini — yani tümörün kana saldığı DNA parçalarının varlığını veya yokluğunu. Pozitif sonuç, vücutta taramada görülmeyen aktif kanser odakları olabileceğine işaret ediyor.

Bu test artık rutinde kullanılıyor mu? Henüz hayır. Çalışma, ctDNA negatif hastalarda SBRT’nin mantıklı bir seçenek olduğunu öneriyor; ancak karar mekanizması için daha geniş randomize çalışma (STAR-TRAP) sürüyor.

Hormon tedavisi radyoterapiyle birlikte sürüyor mu? Evet. Hastalar mevcut androjen reseptör yolu inhibitörü tedavilerine devam ederken, yalnızca ilerleyen metastaz odaklarına radyoterapi uygulanıyor.

Sonuç

TRAP denemesinin ctDNA analizi, ileri prostat kanserinde radyoterapi kararı vermeden önce kan testiyle risk stratifikasyonu yapma çağrısında bulunuyor. ctDNA negatif hastalarda SBRT ile uzun süreli hastalık kontrolü mümkün görünürken, pozitif hastalarda farklı sistemik tedavi seçenekleri değerlendirilmeli. 236 hastalık STAR-TRAP faz 3 denemesi, bu yaklaşımın klinik pratiğe girip girmeyeceğini belirleyecek.