Meme kanserinde uyuyan hücrelerin gizli kalkanı çözüldü

Meme kanserinde tedavi bittikten sonra hastalığın geri dönmesinin (nüks) önemli bir nedeni ortaya çıkarıldı. Londra’daki Tıbbi Araştırmalar Konseyi (MRC) Tıbbi Bilimler Laboratuvarı, Imperial College London ve University College London (UCL) araştırmacıları, meme tümörlerinde uyku hâlindeki kanser hücrelerinin bağışıklık ve bağ dokusu hücrelerinin oluşturduğu koruyucu kalkanlar arkasına saklandığını gösterdi. Bulgular Genome Medicine dergisinde yayımlandı.

Uyuyan hücreler meme kanserinde nükse nasıl yol açıyor?

Ekip, tek hücreli RNA dizilimi (her hücrede hangi genlerin çalıştığını gösteren yöntem) ve uzamsal transkriptomik (hücrelerin tümör içindeki konumunu haritalayan teknik) birleştirerek meme tümörlerinin ayrıntılı bir hücre haritasını çıkardı. Haritada hızla çoğalan kanser hücrelerinin yanında dormant, yani uyku hâlinde bekleyen ayrı hücre grupları gözlendi. Bu hücreler tıpkı kış uykusundaki bir ayı gibi bölünmeyi durduruyor; bu yüzden hızlı bölünen hücreleri hedefleyen kemoterapiden etkilenmiyor ve tedavi sonrasında yeniden aktifleşerek hastalığı geri getirebiliyor.

“Bu hücreler kemoterapiden saklanabiliyor, tümör içinde uyku hâlinde kalabiliyor ve daha sonra yeniden aktifleşerek çoğalmayı sürdürebiliyor.”

— Dr. Alexis Barr, MRC Tıbbi Bilimler Laboratuvarı, Hücre Döngüsü Kontrol Grubu Başkanı

Koruyucu kalkanlar hangi hücrelerden oluşuyor?

Analizde uyuyan kanser hücrelerinin çevresinde sıklıkla CXCL10 pozitif makrofajlar (bağışıklık sistemi hücreleri) ve miyofibroblastik kansere bağlı fibroblastlar (tümörü çevreleyen destek hücreleri) bulunuyor. Araştırmacılar bu komşu hücrelerin uyuyan kanser hücreleri için kalkan işlevi görebileceğini düşünüyor. Dikkat çeken bir bulgu da şu: Bu uyku bölgeleri hem agresif hem de yavaş seyirli meme kanseri türlerinde görülüyor.

Hastalar için ne anlama geliyor?

Sonuçlar şimdilik temel araştırma düzeyinde; doğrudan yeni bir tedavi anlamına gelmiyor. Yine de iki önemli kapı açıyor: Tümörün çoğalan ve uyuyan bölgeleri farklı ilaç kombinasyonlarıyla birlikte hedeflenebilir. Ayrıca uyku bölgelerinde daha aktif olduğu görülen tamamlayıcı yolak (bağışıklık sisteminin bir parçası) yeni tedavi hedefi olabilir.

Sık Sorulan Sorular

Uyuyan kanser hücreleri kemoterapiye neden dirençli? Kemoterapi esas olarak hızla bölünen hücreleri etkiler; bölünmesini durdurmuş uyku hâlindeki hücreler bu etkten büyük ölçüde kurtuluyor.

Bu bulgu yakında yeni bir tedaviye dönüşecek mi? Henüz hayır. Çalışma laboratuvar düzeyinde bir bulgu; önerilen tedavi fikirlerinin deneysel olarak sınanması gerekiyor.

Araştırmayı kim yaptı? MRC Tıbbi Bilimler Laboratuvarı, Imperial College London ve UCL Genetics Institute ekipleri; çalışma Genome Medicine dergisinde yayımlandı.

Sonuç

Araştırma, meme kanserinde nüksün arkasındaki mekanizmayı ilk kez hücre düzeyinde haritaladı. Uyuyan hücreleri ve kalkanlarını hedefleyen kombinasyon tedavileri, gelecekte hastalığın uzun süreli kontrolünde kritik bir adım olabilir.