Lösemide çip atılımı: GradientScreen tedaviyi önceden belirliyor

Emory Üniversitesi ve Georgia Tech araştırmacıları, akut lenfoblastik lösemi (ALL, bağışıklık sisteminin olgunlaşmamış ak hücrelerini etkileyen kan kanseri) tanısı alan çocukların hangi ilaç kombinasyonlarına yanıt vereceğini tedavi başlamadan önceden gösteren GradientScreen adlı “laboratuvar çipi” geliştirdi. Nature Biomedical Engineering dergisinde yayımlanan çalışma, tek bir kan veya kemik iliği örneğinden üç ilaçlı kombinasyonların tüm oranlarını eşzamanlı test ederek standart kemoterapiye dirençli hastaları önceden belirliyor.

Lösemide çip atılımı: GradientScreen nasıl çalışıyor?

GradientScreen, mikroskobik kanalları olan bir “lab-on-a-chip” (çip üzerinde laboratuvar) cihazıdır. Cihaz, hastadan alınan lösemi hücrelerini üç ilaçlı bir rejimin tüm kombinasyon oranlarına aynı anda maruz bırakır ve kaç hücrenin hayatta kaldığını ölçer. Böylece hangi ilacın hangi oranda bir arada daha etkili olduğu “yanıt paterni” olarak ortaya konuyor. Mikroakışkan (çok küçük sıvı akışlarını kontrol eden) teknoloji, her ilaç çiftini tek tek denemek yerine tüm oran aralığını tek denemede tarıyor.

“Onkolojide kutsal kâselerden biri, standart tedaviye yanıt vermeyecek hastayı tedavi başlamadan önce belirlemek ve o kişiye en yararlı kombinasyonu en uygun dozda seçmektir” — Dr. Wilbur Lam, pediatri ve biyomedikal mühendisliği profesörü, Emory Üniversitesi ve Georgia Tech.

Akut Lenfoblastik Lösemi Hakkında Bilinmesi Gerekenler

ALL, çocukluk çağı lösemilerinin yüzde 75’ini oluşturur ve vücudun enfeksiyonla savaşan olgun ak kan hücreleri üretmesini aylar içinde engeller. ABD’de her yıl 6 bin yeni vaka görülüyor ve bunun 3 bin 500’ünden fazlası çocuklarda. Erken tanı büyük önem taşırken pediatrik hastaların yaklaşık yüzde 15’inde nüks görülüyor. Geliştiriciler Kendall Williams ve Dan Zhang tarafından Atlanta’da geliştirilen platform, The Aflac Cancer and Blood Disorders Center’dan sağlanan 17 hasta örneğinde test edildi; sonuçlar ilk ay kemoterapi sonrası kalan hastalık miktarı ve nüks ile uyumlu çıktı.

Sık Sorulan Sorular

GradientScreen şu anda klinik kullanımda mı? Henüz hayır; Emory Lab for Innovative Assay Development (ELIAD) kapsamında hasta bakımı için hazırlanıyor.

Hangi kanser türlerinde uygulanabilir? İlk hedef ALL; akut miyeloid lösemi (AML) ve erişkin hastalara genişletilmeyi planlıyor.

Standart tedaviden farkı ne? Hastanın kendi lösemi hücrelerini canlı olarak ilaçlarla test ederek kişiye özel kombinasyon ve doz seçiyor.

Sonuç

Çip üzerinde laboratuvar yaklaşımı, genomik verileri tamamlayıcı bir fonksiyonel katman ekleyerek “aynı mutasyon, farklı yanıt” sorununu aşmayı hedefliyor. Çocuk lösemisinde nüks riskini önceden belirleyip alternatif tedavi yollarına erken yönlendirmek hem yan etkileri azaltabilir hem de sağkalımı iyileştirebilir.