Lösemi hücreleri tükeniyor: AcTor molekülü umut vadisiyor

Akut miyeloid lösemi (AML; kan ve kemik iliğinin agresif bir kanseri) tedavisinde laboratuvar ve hayvan deneylerinde güçlü sonuç veren yeni bir yöntem geliştirildi. İsveç’teki Göteborg Üniversitesi ile ABD’deki Case Western Reserve Üniversitesi araştırmacılarının tasarladığı AcTor adlı molekül, kanser ilacı ixazomib ile birleştiğinde lösemi hücrelerini enerjileri tükendiği halde durmadan çalışmaya zorluyor; hücreler bu yükün altından kalkamayarak stresten ölüyor. Bulgular Molecular Cancer dergisinde yayımlandı.

Akut miyeloid lösemide yeni yöntem nasıl çalışıyor?

Araştırmacılar yaklaşımı, “gaz pedalına basıp aynı anda fren yapmak” benzetmesiyle anlatıyor. Hücrelerin büyüme, kendini onarma ve dinlenme döngüsünü düzenleyen mTor proteini kanserde bir tür kontrol merkezi gibi çalışıyor. Tasarlanan AcTor molekülü bu merkezi sürekli “tam kapasite çalış” konumunda tutarken, ixazomib hücrenin enerji üreten yapısı olan mitokondriyi (hücrenin enerji santrali) durduruyor. Enerjisiz kalan kanser hücresi hız kesmediği için ağır bir stres birikiyor ve programlı hücre ölümüyle (apoptoz) canlılığını yitiriyor.

Çalışmayı yürüten Göteborg Üniversitesi Fiziksel Kimya Profesörü Leif Eriksson, yöntemin sağlıklı hücreleri boğmadığını vurguluyor:

“Bu tamamen yeni bir yöntem ve sağlıklı kan hücrelerini etkilemiyor. Üstelik fare çalışmalarımızda başka tedavilerde görülen ilaç direnci de gelişmedi.”

Dirençli lösemide de etkili mi?

Yöntem, tedavi seçeneklerinin en kısıtlı olduğu gruplardan biri olan TP53 mutasyonlu AML‘de de etkili oldu. Fare modellerinde yalnızca hastalıklı hücreler değil, nüksün (hastalığın yeniden alevlenmesi) kaynağı sayılan lösemi kök hücreleri de ortadan kalktı; standart tedaviyle karşılaştırıldığında daha uzun sağkalım gözlendi. Tedaviye yanıtı izlemek için ADM2 adlı proteinin biyobelirteç (yanıtı gösteren biyolojik işaret) olabileceği de ortaya kondu.

Sık Sorulan Sorular

Bu yöntem hastalara ne zaman uygulanabilecek? Henüz uygulanamıyor. Çalışma laboratuvar ve fare deneyleriyle sınırlı; ön klinik doğrulamaların ardından insan çalışmalarına geçilmesi hedefleniyor.

Yöntemin kanser hücrelerini öldürme mantığı nedir? Hücre, enerji üretimi durdurulmuşken tam hız çalışmaya zorlanıyor; ortaya çıkan stres hücreyi ölüme sürüklüyor.

AcTor tek başına bir kanser ilacı mı? Hayır. Araştırmacılar AcTor’un tek başına kullanılmaması gerektiğini, etkisinin ixazomib ile birlikte ortaya çıktığını belirtiyor.

Sonuç

Bulgular, kanser araştırmalarında odağın DNA’ya zarar veren ilaçlardan hücrenin enerji metabolizmasına doğru kaydığının yeni bir örneğini oluşturuyor. Yaklaşım, seçeneklerin az olduğu nükseden ve dirençli AML hastaları için umut vaat etmekle birlikte insanlarda etkinlik ve güvenlik henüz test edilmedi. Sıradaki adım, ön klinik çalışmaları tamamlıp klinik denemelere ulaşmak.