Kanserde WNT yolu için seçici tedavi: Sağlıklı hücreleri koruyor

Weill Cornell Medicine araştırmacıları, kolorektal ve meme kanseri başta olmak üzere birçok kanser türünde ortak bir zayıf noktayı sömüren ve sağlıklı hücrelere zarar vermeyen yeni bir tedavi stratejisi geliştirdi. Çalışma, 2 Kasım 2026’da Nature Chemical Biology dergisinde yayımlandı ve WNT sinyal yolunu tümör hücrelerine özgü biçimde baskılayan ilk TNKS2-seçici inhibitörün üretimini gösterdi.

WNT Yolu Neden Kanserde Kritik?

WNT yolu (hücrelerin büyüme ve bölünme sinyallerini ileten bir biyolojik yol), hemen hemen tüm kolorektal kanserlerin, meme kanserlerinin yarısından fazlasının ve karaciğer, akciğer, prostat, cilt, kemik ile jinekolojik kanserlerin önemli bir bölümünün altında yatan bir kanser sürücüsüdür. Yıllarca boyunca WNT’yi bloke etmek isteyen ilaçlar sağlıklı dokularda da işe yaradığı için ciddi yan etkilere yol açtı.

“Bu, tümör hücrelerinin genetiğini kullanarak onları hedef alıp sağlıklı hücreleri koruyabileceğimizin ender bir örneği gibi görünüyor,” dedi çalışmanın kıdemli yazarı Dr. Lukas Dow, Weill Cornell Medicine biyokimya profesörü ve Sandra and Edward Meyer Cancer Center üyesi.

Tankyrase Enzimlerindeki Gizli Zaafiyet

Tankyrase (TNKS1 ve TNKS2) adı verilen iki enzim, WNT sinyalini destekler ve bunları bloke etmek kanser büyümesini durdurabilir. Ancak bu enzimleri birlikte hedeflemek kemik ve bağırsak gibi sağlıklı dokularda da toksisite yaratır. Dr. Dow ve ekibi, kanser geliştikçe ortaya çıkan büyük DNA silinmelerinin en yaygın olanlarından birinin TNKS1 genini sildiğini keşfetti. TNKS1’i kaybeden kanser hücreleri, hayatta kalmak için TNKS2’ye bağımlı hale geliyor. Sağlıklı hücrelerde TNKS1 devam ettiği için sadece TNKS2’yi hedefleyen bir ilaç, tümörü vurup sağlıklı dokuları koruyabiliyor.

TNKS2 İnhibitörü Nasıl Çalışıyor?

Araştırmacılar, TNKS1 ve TNKS2’nin aktif bölgelerinin neredeyse özdeş olmasına rağmen, TNKS2’deki esnek bir halkayı kullanarak ilk kez TNKS2’ye özgü bir küçük molekül inhibitör geliştirdi. Bileşik, TNKS2’yi TNKS1’den yaklaşık 30 kat daha güçlü inhibe ediyor. Laboratuvar deneylerinde, TNKS1 kaybı olan kanser hücrelerinin büyümesini durdururken TNKS1 normal olan hücrelere etki etmedi. Organoid modellerinde de APC, KRAS ve p53 mutasyonlu tümörlerde başarı gösterdi.

Sık Sorulan Sorular

Bu tedavi şu an hastalarda kullanılabiliyor mu? Hayır. Çalışma preklinik aşamada, yani laboratuvar ve organoid deneyleriyle sınırlı. Klinik denemelere geçiş için daha ileri çalışmalara ihtiyaç var.

Hangi kanser türleri etkileniyor? Kolorektal kanserin neredeyse tamamı, meme kanserinin yarısından fazlası ve karaciğer, akciğer, prostat, cilt, kemik ile jinekolojik kanserlerin önemli bir bölümü WNT hiperaktivitesi taşıyor.

Sağlıklı hücreler neden etkilenmiyor? Sağlıklı hücreler TNKS1 genini koruyor ve TNKS2 bloke edilse bile TNKS1 fonksiyonu devam ediyor.

Sonuç

Bu strateji, WNT inhibitörlerinin on yıllardır çözemediği toksisite sorununu aşmak için umut verici bir yol açıyor. Dr. Dow, klinik denemelere taşıyabilecek daha iyi ilaç özelliklerine sahip yeni nesil bir bileşik geliştirmeyi planlıyor. Çalışma, Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) ve Tri-Institutional Therapeutics Discovery Institute tarafından desteklendi.