FDA, ALK-pozitif akciğer kanseri için neladalkib (Nelkarmi) ilacına hızlandırılmış onay verdi. Nuvalent...

Akciğer kanseri taramasında yeni bir dönem açılıyor: İngiltere’deki Cancer Research UK Ulusal Biyobelirteç Merkezi’nde (National Biomarker Centre) Prof. Caroline Dive öncülüğünde geliştirilen yapay zeka destekli kan testi, düşük doz BT (bilgisayarlı tomografi) taramalarının gözden kaçırdığı veya belirsiz bıraktığı erken evre akciğer kanserlerini tespit etmeyi hedefliyor. Araştırma, 17 Kasım 2026’da Cancer Research UK tarafından duyuruldu ve Manchester’da halihazırda devam eden toplum tabanlı akciğer kanseri tarama programından toplanan binlerce kan örneği üzerine inşa ediliyor.
Geleneksel akciğer kanseri taramasında, düşük doz BT ile akciğerlerin görüntülenmesi standart yöntemdir. Ancak bu yöntem her zaman yeterli değildir: Bazı lezyonlar belirsizdir, gereksiz biyopsi ve takip doğurabilir. Prof. Dive’in ekibi ise sıvı biyopsi (kandaki tümör kaynaklı molekül ve hücrelerin incelenmesi) adı verilen bir teknik geliştiriyor. Erken evre tümörler kana protein, DNA fragmanları, RNA ve nadir anormal hücreler salıyor — bu biyolojik imzalar, yapay zeka modelleriyle analiz ediliyor.
Çalışmada, Manchester akciğer tarama programından toplanan kan örneklerinden 200 eşleştirilmiş çift oluşturuldu. Her kanser pozitif örneğe, yaş ve sigara geçmişi benzer olan bir kanser negatif örnek eşleştirildi. Ekip; proteomik (binlerce dolaşan proteinin ölçümü), dolaşan tümör DNA’sındaki mutasyonlar, metilasyon (DNA’nın kimyasal değişimi) ve fragman boyutu analizini bir arada kullanıyor. Bu “çok modlu” (multi-modal) yaklaşım, tek bir ölçüm türünün yetersiz kalabileceği varsayımına dayanıyor.
“Tarama ile evre 1 hastalığı bulmakta iyiyiz, ameliyat geçirenlerin büyük çoğunluğu iyileşiyor. Ancak yaklaşık beşte birinde nüks oluyor. Demek ki bazı hastalarda erken tümör daha yayılmış tohumlar göndermiş. Kan testi bu ‘kötü huylu’ tümörleri önceden tanıyabilir mi?”
Akciğer kanseri, dünyada kanser kaynaklı ölümlerin başında geliyor ve çoğu hastada ileri evrede teşhis ediliyor. Düşük doz BT taraması, evre 1’de yakalanan hastalarda cerrahi ile yüzde 80’in üzerinde iyileşme sağlıyor. İngiltere’de NHS tarama programı 2019’dan bu yana 800 binden fazla sigara içicisini taradı ve 10 bin 700 civarında akciğer kanseri saptadı; bunların dörtte üçünden fazlası erken evredeydi. Ancak her yıl 6 bin kadar “hiç sigara içmemiş” kişi akciğer kanserinden hayatını kaybediyor ve mevcut tarama kriterleri bu grubu kapsamıyor. Yapay zeka destekli kan testi, taramanın doğruluğunu artırarak ve daha geniş popülasyonlara uzanarak bu boşluğu kapatmayı amaçlıyor.

Yapay zeka akciğer kanserini kandan nasıl tespit ediyor? Yapay zeka, kan örneklerindeki protein, DNA, RNA ve anormal hücrelerdeki örüntüleri analiz ederek kanser pozitif ve negatif örnekleri ayırt etmeyi öğreniyor.
Bu kan testi ne zaman hastanede kullanılabilecek? Araştırma henüz erken aşamada; önce 200 örnek çiftiyle model eğitilecek, başarılı olursa çok daha büyük bir klinik çalışma gerekecek.
Mevcut BT taramasının yerini alacak mı? Hayır, amacın BT taramasını tamamlamak olduğu belirtiliyor; kan testi, taramanın doğruluğunu artırmak ve yanlış pozitifleri azaltmak için bir destek aracı olarak tasarlanıyor.
Prof. Dive’in ekibi, Manchester’daki altyapı ve NHS tarama programıyla birleştirilen bu çalışmayla akciğer kanseri erken teşhisinde çığır açabilir. Ancak araştırmacılar, sonuçların henüz erken olduğunu ve başarılı olursa dahi rutin kullanım için büyük klinik çalışmaların gerekli olduğunu vurguluyor. Akciğer Kanseri Farkındalık Ayı’nda duyurulan bu girişim, taramanın geleceğinin kan ve yapay zeka olduğu sinyalini veriyor.
Yorum Yapın