Türk Akademisyenlerin Kanser İlacı Adayına Avrupa Patenti Onayı

Türk bilim insanlarının geliştirdiği yeni tirozin kinaz inhibitörü (kanser hücrelerinin büyümesini ve çoğalmasını engelleyen) moleküller, meme, prostat ve akciğer kanseri hücreleri üzerinde etkili olduğunu kanıtlayarak hem ulusal hem de Avrupa patenti aldı. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi ile İstanbul Medipol Üniversitesi akademisyenlerinin ortak çalışması, yerli ve milli ilaç üretim sürecinde önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.

Molekül Nasıl Geliştirildi ve Hangi Kanserlerde Etkili Oldu?

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Fen Fakültesi Kimya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Zuhal Gerçek tarafından sentezlenen moleküller, “arilidin barbiturat türevi” adı verilen yeni bir ilaç adayı grubunu oluşturuyor. Moleküllerin antikanser aktiviteleri, İstanbul Medipol Üniversitesi Eczacılık Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mustafa Güzel ve araştırmacı Betül Yeşil tarafından hem laboratuvar ortamında hem de bilgisayar destekli analizlerle incelendi. Yapılan testler sonucunda moleküllerin özellikle meme, prostat ve akciğer kanseri hücreleri üzerinde antikanser aktivite gösterdiği ortaya kondu. Prof. Dr. Gerçek, çalışmanın kanserli hücre büyümesini engelleyen tirozin kinaz enzim inhibisyonunu kanıtladığını belirtti.

“Yaptığımız çalışmalar neticesinde bu yeni moleküllerin özellikle meme, prostat ve akciğer kanseri hücreleri üzerinde etkili olduğunu kanıtlamış olduk. Neticesinde bir ulusal, bir de Avrupa patenti olmak üzere iki patentle de bu fikrimizi koruma altına aldık. Böylece yerli ve milli ilaç üretiminde ufak bir adım atmış olduk.”

Kanser İlacı Adayına Avrupa Patenti Ne Anlama Geliyor?

Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) tarafından 22 Temmuz 2024’te tescillenen buluşun Avrupa patent başvurusu da Avrupa Patent Ofisi tarafından tescile uygun bulundu. Bu, moleküllerin koruma kapsamının Türkiye sınırlarını aşarak Avrupa çapında geçerli olduğu anlamına geliyor. Ancak moleküllerin hastalarda kullanılabilecek bir ilaca dönüşmesi için ileri araştırmaların, güvenlik testlerinin ve klinik çalışmaların yapılması gerekiyor.

Sık Sorulan Sorular

Tirozin kinaz inhibitörü nedir? Kanser hücrelerinin büyümesini ve çoğalmasını sağlayan tirozin kinaz enzimini bloke ederek tümör gelişimini yavaşlatan veya durduran ilaç türüdür.

Moleküller ne aşamada? Laboratuvar ortamında antikanser aktivitesi kanıtlandı ve patent alındı; ancak hastalarda kullanım için klinik çalışmalara ihtiyaç var.

Hangi kanser türlerinde etkili? Meme, prostat ve akciğer kanseri hücreleri üzerinde etkili olduğu belirlendi; ayrıca yumuşak doku kanserlerinde de etkili olduğu gözlemlendi.

Sonuç

Türk akademisyenlerin geliştirdiği bu ilaç adayı moleküller, yerli ve milli kanser ilacı üretim hedefinde somut bir bilimsel temel oluşturuyor. Avrupa patentiyle koruma kapsamı genişleyen buluşun, klinik çalışmalardan sonra kanser hastalarına ulaşması bekleniyor.