Kanserde Truva atı molekülü umut verdi: sağlıklı hücreleri koruma hedefi

Rusya’nın Tomsk Politeknik Üniversitesi öncülüğünde bir grup bilim insanı, kanser hücresine girince etkinleşen ve sağlıklı dokulara verilen zararı azaltmayı hedefleyen deneysel bir “Truva atı” molekülü geliştirdi. Kanserde Truva atı molekülü adı verilen sistem; prostat, yumurtalık, meme kanseri ve lösemi hücrelerinde laboratuvar ortamında çoğalmayı baskıladı. Ancak çalışma henüz hücre kültürü aşamasında olup, hastalarda kullanılabilecek hazır bir ilaç bulunmuyor.

“Truva atı” molekülü nasıl çalışıyor?

Geliştirilen yapı üç parçadan oluşuyor: kanser hücresine girişi sağlayan galaktoz (bir şeker türü), etkin maddeyi geçici olarak kapatan ve daha sonra kendiliğinden dağılan bağlayıcı, ile hücre içinde karbon merkezli radikaller oluşturan alkoksiamin bileşiği. Molekül hücreye ulaşınca, bazı kanser hücrelerinde etkinliği artabilen β-galaktosidaz (bir enzim) galaktoz bölümünü ayırıyor. Galaktoz ayrılınca bağlayıcı da dağılıyor ve alkoksiamin serbest kalıyor. Oluşan oksidatif stres, hücreyi programlı hücre ölümü olan apoptoz‘a sürüklüyor.

“Şeker bölümü ayrıldığında bu köprü kendiliğinden parçalanıyor ve etkin molekülü serbest bırakıyor.”

Bu söz, Tomsk Politeknik Üniversitesi Kimya Mühendisliği ve Moleküler Tasarım Laboratuvarı Başkanı Elena Stepanova’ya ait. Stepanova, yapıyı galaktoz ile etkin alkoksiamin arasında moleküler bir “köprü” olarak tanımladı.

Hangi kanser türlerinde denendi?

Hakemli makaleye göre deneysel bileşikler beş farklı insan kanser hücre hattında test edildi: PC-3 (prostat adenokarsinomu), SKOV-3 (yumurtalık adenokarsinomu), MCF-7 (meme adenokarsinomu), A-431 (epidermoid karsinom) ve Jurkat (T-lenfoblastik lösemi). Kendiliğinden parçalanan bağlayıcıya sahip versiyon, bu hücrelerin canlılığını baskıladı. Hücre ölümü, kontrolsüz hücre yıkımı olan nekrozdan değil, daha düzenli bir süreç olan apoptozdan kaynaklandı.

Sık Sorulan Sorular

Bu molekül kanser ilacı olarak ne zaman kullanılabilecek? Henüz erken aşamada. Çalışma hücre kültürü seviyesinde; hayvan deneyleri ve klinik denemeler gerekiyor.

Sağlıklı hücreleri koruduğu kanıtlandı mı? Henüz kanıtlanmadı. Seçiciliğin canlı organizmada sağlandığı gösterilmedi, bu araştırmanın hedefi.

Hangi kanser türleri için umut veriyor? Prostat, yumurtalık, meme kanseri ve lösemi hücre hatlarında etki gözlendi.

Sonuç

Sonuçlar, Amerikan Kimya Derneği’nin Chemical Research in Toxicology dergisinde (DOI: 10.1021/acs.chemrestox.6c00193) ve ABD Ulusal Tıp Kütüphanesi’nin PubMed veri tabanında yayımlandı. Kanserde Truva atı molekülü, sağlıklı dokuları koruma hedefiyle umut verse de hastalarda kullanım için yıllar sürebilecek klinik araştırmaların yapılması gerekiyor.