Çocuk kanserinde yapay zeka ve veri paylaşımı: NCI’dan yeni dönem

Eylül ayı, dünya genelinde Çocuk Kanseri Farkındalık Ayı olarak kutlanırken, ABD Ulusal Kanser Enstitüsü (NCI) Pediatrik Onkoloji Şube Başkanı Dr. Brigitte Widemann, çocuk kanserinde yapay zeka ve veri paylaşımının yarattığı dönüşümü değerlendirdi. Immünoterapi ilaçlarının kemoterapiye eklenmesi ve tümörlerin moleküler düzeyde haritalanması, çocuklarda kanser tedavisini kökten değiştiriyor.

Çocuk kanserinde son yıllarda ne gibi ilerlemeler kaydedildi?

NCI’nin desteklediği Children’s Oncology Group (Çocuk Onkoloji Grubu) faz 3 çalışmasında, yeni tanı almış standart riskli B-hücreli akut lenfoblastik lösemi (ALL) hastalarında immünoterapi ilacı blinatumomab’ın kemoterapiye eklenmesi, hastalıksız sağkalımı üç yılda yüzde 96’ya çıkardı; yalnızca kemoterapi alan grupta bu oran yüzde 87,9’du. Blinatumomab (Blincyto), B-hücreleri üzerindeki CD19 antijenine ve T-hücreleri üzerindeki CD3 proteinine aynı anda bağlanarak bağışıklığın kanser hücrelerini yok etmesini sağlayan çift özgüllüklü bir ilaçtır.

“Aileleri giderek daha çok araştırmaların ortağı olarak görüyorum. Onlar olmadan bugüne kadar ulaştığımız ilerlemeyi sağlayamazdık.”

Widemann ayrıca, alveolar yumuşak doku sarkomu (ASPS) gibi son derece nadir görülen kanserlerde atezolizumab’ın onaylanmasının, klinik çalışma ağları ile NIH Klinik Merkezi’nin nadir tümörlerdeki tamamlayıcı rolünü gösterdiğini vurguladı.

Hastalık Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Çocukluk çağı kanserleri, tüm kanserlerin yüzde 1-3’ünü oluşturmasına rağmen, 1 yaş üstü çocuklarda hastalıktan ölümlerin önde gelen nedenidir. ABD’de her yıl yaklaşık 15 bin çocuğa kanser teşhisi konuluyor. Çocuk kanserleri biyolojik olarak erişkin kanserlerinden farklıdır; yetişkinlerde işe yarayan bir ilacın çocuklarda da etkili olacağı varsayılamaz.

Çocuk Kanseri Veri Girişimi (CCDI) nedir?

NCI, 2019’da başlattığı Çocuk Kanseri Veri Girişimi (CCDI) ile her çocuğun tanı, tedavi ve sonuç verilerini toplayan ulusal bir veri ekosistemi kuruyor. CCDI’nin Moleküler Karakterizasyon Girişimi (MCI), COG’a bağlı hastanelerde tedavi gören çocuklara tanı anında ücretsiz moleküler tümör analizi sağlıyor. Sonuçlar 2-3 hafta içinde klinisyene ulaşırken, anonimleştirilmiş veriler gelecekteki araştırmalar için kullanıma açılıyor.

Widemann, yapay zekanın dijital patoloji slaytlarından öğrenerek daha kesin tanılar koymak ve routinely boyanmış bir slayttan moleküler özellikleri tahmin etmek gibi alanlarda büyük fark yaratabileceğini belirtti. Bu, kapsamlı moleküler testin kolay erişilemediği bölgelerde özellikle değerli.

Sık Sorulan Sorular

Blinatumomab hangi çocuklarda kullanılıyor? Yeni tanı almış standart riskli B-hücreli akut lenfoblastik lösemili çocuklarda, kemoterapiye ek olarak uygulanıyor ve nüks riskini önemli ölçüde azaltıyor.

CCDI verileri her çocuğa ulaşıyor mu? COG ağına bağlı 200’den fazla kurum üzerinden ABD genelinde geniş kapsama sağlanıyor; ancak ergen ve genç erişkin grubunda erişim eksiklikleri sürüyor.

Uzun süreli takip neden önemli? Tedavi sonrası fiziksel toksisitelerin yanı sıra ruh sağlığı ve doğurganlık etkileri izlenmeli; immünoterapilerin uzun vadeli yan etkileri henüz tam bilinmiyor.

Sonuç

NCI, 18 Eylül 2026’da CCDI Sempozyumu ile çocuk kanseri araştırma topluluğunu bir araya getiriyor. Dr. Widemann, kalıcı federal yatırımın ve hasta-aile-araştırmacı ortaklıklarının, çocuklarda daha kesin ve kişiselleştirilmiş tedavilere giden yolu açacağını vurguluyor.