Bağırsak bakterisinden kanser ilacı: İmmünoterapi güçlenebilir

ABD’deki Michigan Üniversitesi araştırmacıları, bağırsak bakterilerinin lifli gıdaları parçalarken ürettiği doğal bir molekülü kanser ilacına dönüştürdü. Farelerde yapılan deneylerde ağızdan alınan bu yeni ilaç, bağışıklık sistemini güçlendiren immünoterapilerin (bağışıklık sistemini kanserle savaştıran tedavilerin) etkisini artırdı ve tümörlerin tamamen yok olmasını sağladı. Bulgular, hakemli Nature Nanotechnology dergisinde yayımlandı.

Bağırsak bakterisi kanser tedavisini nasıl güçlendiriyor?

Çalışmanın odağında, bağırsak bakterilerinin lif parçalaması sonucu ortaya çıkan 3,4-dihidroksibenzoik asit (DHB) adlı metabolit var. Araştırmacılar DHB’nin, bağışıklık sisteminin kanserle savaşan T hücrelerini çoğalma gücünü uzun süre koruyan bellek T hücrelerine dönüştürdüğünü saptadı. Günümüzde yaygın kullanılan kontrol noktası blokerleri (bağışıklığın frenlerini çözerek T hücrelerinin tümörü saldırmasına izin veren ilaçlar) ise hastaların yalnızca bir bölümünde yanıt veriyor; yeni formülasyon tam da bu boşluğu hedefliyor.

“Bağırsak mikrobiyomumuz, yeni ilaç geliştirmede kullanılabilecek pek çok faydalı bileşik üretiyor. Doğal mikrobiyal metabolitlerin immünoterapi için ağızdan alınan yeni bir formülasyona dönüştürüldüğü ilk kez gösterilmiş oldu.” — Prof. Dr. James Moon, Michigan Üniversitesi Rogel Kanser Merkezi

İlaç nasıl geliştirildi?

DHB doğal haliyle vücutta yeterince emilmiyor ve kısa sürede atılıyor. Ekip bu yüzden molekülü, hedef dokuya ulaştığında aktifleşen bir öncül ilaca (prodrug) dönüştürdü ve koruyucu nanoemülsiyon kabuğuna sararak ağızdan alınabilir hale getirdi. Bu sayede molekülün kandaki yarılama ömrü 0,4 saatten 4,1 saate, emilimi ise yaklaşık 10 kat arttı.

Yeni formülasyon; cilt kanseri melanom, kalın bağırsak (kolorektal) kanseri ve meme kanseri modellerindeki farelerde kontrol noktası blokeriyle birlikte verildi. Kombinasyonu alan farelerin tümörleri tamamen yok oldu ve fareler, tümörün tekrar oluşmasını engelleyen uzun süreli bağışıklık belleği geliştirdi. DHB’nin CAR-T hücre tedavisini (hastanın kendi bağışıklık hücrelerinin laboratuvarda kansere karşı programlanması) de güçlendirdiği gözlendi.

Sık Sorulan Sorular

Bu ilaç şimdi insanlarda kullanılabiliyor mu? Hayır. Çalışma laboratuvar ve fare aşamasında; insanlarda etkisini göstermek için klinik denemeler gerekiyor.

DHB nedir, nasıl oluşur? Bağırsak bakterilerinin lifli besinleri parçalamasıyla doğal olarak üretilen bir metabolittir; protokateşik asit adıyla da bilinir.

İmmünoterapi neden güçlendirilmek isteniyor? Kontrol noktası blokerleri birçok hastada yeterli yanıt vermiyor; yanıt oranını artırmak kanser araştırmalarının en büyük hedeflerinden biri.

Sonuç

Bağırsak florasının bir ilaç kaynağı olarak ağızdan alınan bir nanoadjuvan formülasyona dönüştürülmesi, immünoterapi yanıt oranlarını yükseltme çabasına yeni bir kapı açıyor. Michigan ekibi şimdi benzer etki gösterebilecek başka metabolitleri de tarıyor; bulguların insan klinik çalışmalarında doğrulanması ise yol haritasının bir sonraki adımı.