Rutin BT taramasında yapay zekadan kolon kanseri başarı

Bilim insanları, başka amaçla çekilen rutin karın BT görüntülerinden kolon kanseri (kalın bağırsak kanseri) şüphesi olan kişileri tespit edebilen bir yapay zeka modeli geliştirdi. Annals of Oncology dergisinde yayımlanan çok merkezli araştırmaya göre, COCA adlı model 27 binden fazla gerçek hasta üzerinde yaptığı taramada kanserlerin yüzde 86-88’ini doğru şekilde yakaladı. Uzmanlara göre bu gelişme, kolonoskopi taramasına girmeyen milyonlarca kişi için önemli bir erken teşhis fırsatı sunuyor.

COCA modeli kolon kanserini nasıl tespit ediyor?

Çalışmayı, Çin’deki Guangdong Eyalet Halk Hastanesi Radyoloji Departmanı’ndan Z.Y. Liu ve ekibi yürüttü. Her yıl travma, karın ağrısı veya kanser evrelemesi için çekilen on milyonlarca karın BT’si kalın bağırsağı da görüntülüyor ama bu bölge nadiren değerlendiriliyor. Derin öğrenme modeli (bilgisayarın büyük veriden öğrenerek karar verdiği yapay zeka yöntemi), her BT’yi yaklaşık 30 saniyede inceliyor ve tümör olabilecek alanları işaretliyor.

Model, 2 merkezden 1.321 kanser hastası ve 1.357 sağlıklı bireyle eğitildi; 6 merkezden 2.053 hastada ve toplam 27.433 gerçek hastada test edildi. Sonuçlarda 0,967-0,996 arasında AUC (testin ayrım gücünü gösteren istatistiksel skor) değerine ulaştı. Radyologlara yardımcı olarak kullanıldığında kanseri yakalama oranını yüzde 20,4 artırdı.

“COCA, muayenehane, acil servis, ayaktan ve yatarak tedavi ayarları dahil olmak üzere çeşitli klinik senaryolarda sağlam performans gösterdi ve atlanan kolorektal kanser teşhislerinin önüne geçti.”

Kolon kanseri taramasında ne gibi avantaj sağlıyor?

Mevcut tarama yöntemlerinin her birinin bir engeli var: Kolonoskopi invaziv (vücuda aletle girişim yapılan) bir işlem, dışkı DNA testi örnek toplama isteksizliğiyle, kan testleri ise düşük hassasiyetle karşı karşıya. ABD’de tarama katılımı yüzde 60’ın altında ve kolon kanseri ölümlerinin yüzde 76’sı hiç taramaya girmemiş kişilerde görülüyor. COCA, bağırsak hazırlığı gerektirmeyen ve zaten çekilmiş BT’leri “fırsat taramasına” çeviren bir alternatif sunuyor.

Sık Sorulan Sorular

COCA modeli kolonoskopinin yerini alacak mı? Hayır. Model, rutin BT’lerde gözden kaçabilecek kanserleri işaretleyen yardımcı bir tarayıcı; kesin teşhis yine kolonoskopi ve patolojiyle konuyor.

Yapay zeka BT’de kanseri ne kadar isabetle buluyor? Gerçek dünyada 27 binden fazla hastada duyarlılığı yüzde 86,6-88,2, özgüllüğü (sağlıklıyı doğru tanıma) yüzde 99,5-99,8 çıktı.

Model ne zaman hastanelerde kullanılacak? İşaretlenen görüntülerin uzman onayı, planlanan iki prospektif çalışma ve regülasyon onayı gerekiyor; takip çalışmaları sürüyor.

Sonuç

Model yalnızca kolon kanserini arıyor; işaretlediği bazı bulgular crohn, ülseratif kolit veya divertikülit gibi izlem gerektiren iyi huylu hastalıklar da olabiliyor. Yine de uzmanlar, taramaya girmeyen geniş kitlelere ulaşan ucuz ve ölçeklenebilir bu yaklaşımı erken teşhiste önemli bir adım olarak görüyor. 45-75 yaş arasındaki herkesin tarama programlarını ertelememesi gerekiyor.