Akciğer kanseri kan testiyle 5 yıl önce öngörülüyor: 14 protein keşfi

Akciğer kanseri kan testiyle ilgili yeni bir çalışma, tanıdan beş yılı aşkın süre önce hastalık riskinin öngörülebileceğini ortaya koyuyor. University College London (UCL) ve Francis Crick Enstitüsü araştırmacıları tarafından Cell dergisinde yayımlanan araştırmada, kanda ölçülen 14 proteinden oluşan biyolojik bir imza tanımlandı. UK Biobank kapsamında 48 binden fazla kişinin kan örnekleri makine öğrenmesiyle analiz edildi ve sekiz farklı ülkedeki veri setinde doğrulandı. Bulgu, akciğer kanserinde kişiselleştirilmiş koruma stratejilerinin önünü açabilir.

Akciğer kanseri kan testiyle hangi proteinler ölçülüyor?

Araştırmacılar, plazmada 2.923 protein arasından makine öğrenmesiyle 14 tanesini seçti. Bu proteinler; iltihabi sinyaller (CXCL17, GDF15), akciğer dokusunun yapısal yenilenmesi (MMP12), epitelyal hücre salgıları (CEACAM5, WFDC2) ve pulmoner sürfaktan üretimi (SFTPD, SFTPA1) gibi süreçlerle ilişkili. Bilim insanları, imzanın doğrudan tümörden kaynaklanmayabileceğini; kanser oluşmadan önce akciğer dokusunda gelişen iltihabi ortamı yansıttığını belirledi. İmza, hava kirliliği ve sigara dumanına maruziyetle yükseliyor.

“Bu araştırma, kanser gelişmeden önce yüksek riskli biyolojik süreçlerin tanınması açısından önemli bir bilimsel gelişmedir.”

IL-1β İnhibisyonu Kanser Önleyebilir mi?

Çalışmanın çarpıcı bulgularından biri, 14 proteinlik imzanın IL-1β (interlökin-1 beta) adlı iltihap molekülünün bloke edilmesiyle akciğer kanserini önleyebilecek kişileri belirleyebilmesi. CANTOS denek verilerinde, imza yüksek olan grupta anti-IL-1β tedavisi (kanakinumab) ile kanser görülme oranı belirgin düştü; tedavi edilmesi gereken kişi sayısı 1.516’dan 55’e indi. Ancak mekanizmanın insanlarda kanseri kesin önlediği henüz kanıtlanmadı.

Akciğer Kanseri Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Akciğer kanseri dünyada yılda 2,64 milyon kişiye tanı konulan, 1,86 milyon ölüme neden olan bir hastalık. Türkiye’de yıllık 31 bin yeni vaka ve 25 bin ölüm bildiriliyor. Erken evrede belirti vermeyebilmesi, geç tanının en büyük nedeni. Başlıca risk faktörü tütün kullanımı; erkeklerde vakaların yüzde 90’ı, kadınlarda yüzde 43’ü sigara ile bağlantılı. Mevcut kanıta dayalı tarama yöntemi, yüksek riskli gruplarda düşük doz toraks bilgisayarlı tomografi (BT)‘dir.

Sık Sorulan Sorular

Bu kan testi şu anda kullanılabiliyor mu? Hayır. 14 proteinlik panel henüz rutin tarama testi değil; klinik uygulamaya geçmesi için prospektif doğrulama gerekiyor.

Mevcut taramanın yerini alacak mı? Düşük doz BT taramasının yerini alması beklenmiyor; gelecekte kan proteinleri, klinik risk modelleri ve görüntülemenin birlikte kullanılması öngörülüyor.

Yüksek risk çıkan kişiye ne yapılır? Kişinin hangi yoğunlukta izleneceği ve koruyucu tedaviden yarar görüp görmeyeceği daha isabetli belirlenebilir; ancak bu yaklaşımlar henüz araştırma aşamasında.

Sonuç

UCL ve Francis Crick Enstitüsü’nün Cell dergisinde yayımlanan çalışması, akciğer kanserinde “tedavi sonrası” yaklaşımına “hastalık öncesi risk öngörüsü” boyutunu ekliyor. 48 bin kişiden çıkarılan 14 proteinlik imza, hangi bireylerin koruyucu tedaviden yarar görebileceğini belirleme potansiyeli taşıyor. Klinik uygulamaya geçmesi için daha fazla doğrulama gerekse de, kişiselleştirilmiş kanser önleme alanında önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.