Kanser riskini tek tüp kan ile 15 türde önceden belirleyen yerli test

Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) bünyesindeki Türkiye Kanser Enstitüsü, ailesinde kanser öyküsü bulunan kişilerin 15 farklı kanser türünde genetik yatkınlığını tek bir tüp kan örneğiyle önceden belirleyen yerli bir genetik test geliştirdi. Prototipi tamamlanan “HerediTR” adlı testin 2027’nin ilk yarısında şehir ve eğitim araştırma hastanelerinde kullanıma sunulması hedefleniyor.

Yerli Genetik Test Kanser Riskini Nasıl Belirliyor?

Türkiye Kanser Enstitüsü (TKE) Başkanı Prof. Dr. Burak Civelek, kanserlerin yaklaşık yüzde 10’unun ailesel genetik geçişli olduğunu belirtiyor. Geliştirilen test, birinci veya ikinci derece akrabalarında kanser görülen kişilerin genetik yapılarını inceleyerek ileride kansere yakalanma risklerini ortaya koyuyor. Test tamamen Türk üreticilerle geliştirildi ve yalnızca bir tüp kan alınarak uygulanabiliyor.

“Tüm kanserlerin yaklaşık yüzde 10’u ailesel genetik geçişlidir. Sizin birinci derecede veya ikinci derecede akrabanızda gelişen kanser, acaba genetik olarak sizde de var mı? Bunu, tamamen Türk üreticilerle geliştirdiğimiz genetik testle sadece bir tüp kan vererek ortaya koyuyoruz.”

HerediTR Hangi Kanser Türlerini Kapsıyor?

Projede çalışan araştırmacılardan Doç. Dr. Demet Akdeniz Ödemiş, kitin meme, akciğer, prostat, pankreas, kalın bağırsak ve mide başta olmak üzere 15 farklı kanser türünde risk tahmini yapabildiğini açıkladı. Validasyon çalışmalarında kitin bu türlerde etkili çalıştığı gösterildi. Doç. Dr. Ödemiş, “Daha bireyde kanser yokken yaşamının ilerleyen dönemlerinde kanser gelişme riskini ortaya koyup, bu kişinin daha sık doktor kontrolüyle önleyici tedbirlerle kanser gelişmeden önünü kesmiş olacağız” dedi.

Likit Biyopsi ve Kişiye Özel Tedavi

İstanbul’da düzenlenen 12. Türk Tıp Dünyası Kurultayı’nda ayrıca Doç. Dr. Ebru Özgür’ün geliştirdiği OncoTR adlı teknoloji tanıtıldı. Bu sistem, kanserin genetik yapısındaki 690 farklı genetik bölgeyi inceleyerek kapsamlı bir tümör haritası çıkarıyor. Böylece hastanın immünoterapiden (bağışıklık sistemini kanserle savaştıran tedavi), akıllı ilaçlardan veya kemoterapiden hangisine daha fazla yanıt vereceği öngörülebiliyor. Üçüncü teknoloji olan Cellsway CTC ise dolaşımdaki tümör hücrelerini izole ederek akciğer, kolorektal ve meme kanseri hastalarında klinik fayda sağlamayı hedefliyor.

Sık Sorulan Sorular

Bu genetik test kimler için uygundur? Ailesinde birinci veya ikinci derece akrabalarında kanser öyküsü bulunan kişiler için tasarlanmıştır.

Test nasıl uygulanır? Kişiden yalnızca bir tüp kan alınır ve laboratuvarda genetik analiz yapılır; ağrılı bir işlem gerektirmez.

Test ne zaman kullanıma sunulacak? Sağlık Bakanlığı ile yapılacak protokollerin ardından 2027’nin ilk yarısında öncelikle şehir hastanelerinde hizmete girmesi planlanıyor.

Sonuç

TÜSEB’in yerli üretim genetik test teknolojileri, kanseri daha başlamadan önleme vizyonunun somut bir adımı. HerediTR, OncoTR ve Cellsway CTC’nin klinik kullanıma girmesiyle, ailesinde kanser öyküsü olan milyonlarca kişi erken risk tespiti ve kişiye özel tedavi olanaklarından yararlanabilecek.