Yerli kanser riski testi: Bir tüp kanla 15 kanser türü taranıyor

Türkiye Kanser Enstitüsü (TKE) bünyesinde çalışan Türk bilim insanları, ailesinde kanser öyküsü bulunan kişilerin riskini tek bir tüp kanla ölçen yerli ve milli kanser riski testi geliştirdi. Prototipi tamamlanan test, meme, akciğer, prostat, pankreas, kalın bağırsak ve mide başta olmak üzere 15 farklı kanser türünde hastalık gelişmeden önce risk tahmini yapabiliyor. Kısa süre içinde şehir hastanelerinde kullanıma sunulması planlanıyor.

Bir Tüp Kanla Kanser Riski Nasıl Ölçülüyor?

Çalışma, Türkiye Sağlık Enstitüleri Başkanlığı (TÜSEB) çatısı altında yürütülüyor. TKE Başkanı Prof. Dr. Burak Civelek liderliğindeki ekipten Doç. Dr. Demet Akdeniz Ödemiş, tamamen Türk üreticilerle geliştirilen genetik test kitini tanımlıyor. Kit, kişinin birinci veya ikinci derece akrabasında görülen kanserin genetik olarak bireyde de taşıyıp taşımadığını ortaya koyuyor. Likit biyopsi (kandaki tümör hücrelerini izole ederek doku almaya gerek kalmadan tanı koyan yöntem) ise Doç. Dr. Ebru Özgür’ün projesiyle hayata geçiyor.

“Tüm kanserlerin yaklaşık yüzde 10’u ailesel genetik geçişlidir. Bir tüp kan vererek, kişide kanser gelişme riskini tamamen Türk üreticilerle geliştirdiğimiz genetik testle ortaya koyuyoruz.”

Kanser Riski Testi Kimler İçin Geliştirildi?

Ailesinde kanser öyküsü bulunan kişiler hedef kitle. Test, bireyde henüz kanser yokken ilerleyen yıllarda hastalık gelişme olasılığını gösteriyor; böylece daha sık doktor kontrolü ve önleyici tedbirler alınmasına olanak tanıyor. Ayrıca kit, kanserin genetik yapısındaki 690 farklı bölgeyi inceleyerek tümör haritası çıkarıyor ve hastanın immünoterapiden (bağışıklık sistemini kanserle savaştıran tedavi), akıllı ilaçlardan ya da kemoterapiden hangisine daha iyi yanıt vereceğini öngörüyor.

Sık Sorulan Sorular

Yerli kanser riski testi ne zaman kullanıma sunulacak? Prototipi tamamlanan kit, Sağlık Bakanlığı ile yapılacak protokollerin ardından öncelikle şehir hastaneleri, ardından eğitim ve araştırma hastanelerinde hizmete girecek.

Test hangi kanser türlerini kapsıyor? Meme, akciğer, prostat, pankreas, kalın bağırsak ve mide dahil toplam 15 kanser türünde risk tahmini yapabiliyor.

Likit biyopsi nedir ve nasıl çalışır? Kanda dolaşan tümör hücrelerini izole ederek, hastadan doku biyopsisi almaya gerek kalmadan kanser takibi yapan bir yöntemdir; meme, akciğer ve kalın bağırsak kanserinde uygulanacak.

Sonuç

Türk mühendisliği ve bilim insanlarının elinden çıkan bu iki proje, kanseri daha ortaya çıkmadan önlemeyi ve tedaviyi kişiye özel planlamayı hedefliyor. Tümör haritası çıkaran genetik kitin 2027’nin ilk yarısında, likit biyopsi teknolojisinin ise yakın zamanda hastanelerde kullanıma sunulması bekleniyor. Yerli üretim sayesinde dışa bağımlılığın azalması da çalışmanın önemli bir kazanımı.