Türk bilim insanlarından genetik test: Bir tüp kanla 15 kanser riski

Türkiye Sağlık Enstitüleri Bağkanlığı (TÜSEB) bünyesindeki Türkiye Kanser Enstitüsü, tek bir tüp kan örneğiyle 15 farklı kanser türünün genetik yatkınlığını önceden belirleyen HerediTR adlı yerli genetik test kitini geliştirdi. 12. Türk Tıp Dünyası Kurultayı’nda tanıtılan kitin prototipi tamamlandı; uluslararası kitlerle eşit standartta valide edildi ve 2027’nin ilk yarısında kullanıma sunulması hedefleniyor.

HerediTR Testi 15 Kanser Türünde Riski Nasıl Belirliyor?

Türkiye Kanser Enstitüsü Başkanı Prof. Dr. Burak Civelek, kanserlerin yaklaşık yüzde 10-12’sinin ailesel genetik geçişli olduğunu belirterek, birinci ve ikinci derece akrabalarında kanser görülen kişilerin genetik yatkınlığını bu testle saptadıklarını açıkladı. “Tamamen Türk üreticilerle geliştirdiğimiz bu genetik testle sadece bir tüp kan vererek riski ortaya koyuyoruz” diyen Civelek, kitin aynı zamanda kanserle ilgili önlem alınması için yol gösteren bir araç olduğunu vurguladı. Projede görev alan Doç. Dr. Demet Akdeniz Ödemiş, testin meme, akciğer, prostat, pankreas, kalın bağırsak ve mide başta olmak üzere 15 kanser türünde risk tahmini yapabildiğini belirtti.

“Daha bireyde kanser yokken yaşamının ilerleyen dönemlerinde kanser gelişme riskini ortaya koyup, bu kişinin daha sık doktor kontrolüyle, önleyici tedbirlerle daha kanser gelişmeden kanserin çaresini bulmuş olacağız.”

TÜSEB’in Üç Yerli Kanser Teknolojisi

Kurultayda tanıtılan tek proje HerediTR değildi. TÜSEB ayrıca tümörün genetik yapısındaki 690 farklı bölgeyi inceleyen OncoTR adlı kişiye özel tedavi haritalama teknolojisini ve Doç. Dr. Ebru Özgür’ün geliştirdiği Cellsway CTC adlı likit biyopsi (kan yoluyla tümör yapısını ortaya koyan yöntem) teknolojisini sundu. Üç teknoloji birlikte, kanseri oluşmadan önce yakalamaktan kişiye özel tedaviye kadar geniş bir yelpazeyi kapsıyor.

Sık Sorulan Sorular

HerediTR genetik testi kimler yaptırmalı? Birinci veya ikinci derece akrabalarında kanser öyküsü bulunan kişiler, ailesel yatkınlığı öğrenmek için bu teste başvurabilir.

Test ne zaman kullanıma sunulacak? Prototipi tamamlanan ve uluslararası standartlarda valide edilen kitin, 2027’nin ilk yarısında öncelikle şehir hastaneleri, ardından eğitim araştırma ve üniversite hastanelerinde hizmete girmesi planlanıyor.

Test kanseri önler mi? Test kanseri doğrudan önlemez; ancak yüksek riskli kişilerin daha sık kontrol edilmesini ve önleyici tedbirlerin erken alınmasını sağlar.

Sonuç

Türk bilim insanlarının geliştirdiği HerediTR, kanseri tedavi etmek yerine oluşmadan önce yakalamayı hedefliyor. Ailesel kanser riskinin tek bir kan örneğiyle belirlenebilmesi, erken takip ve koruyucu tedbirler için yeni bir kapı aralıyor. Kitin 2027’de hastanelerde kullanıma sunulmasıyla, ailesinde kanser bulunan milyonlarca kişi riskini önceden öğrenebilecek.