Enfeksiyonlar kanserin sekizde birinden sorumlu: IARC uyardi

Dünya Sağlık Örgütü’nün kanser araştırma kolu Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC), 2024’te küresel olarak 2,3 milyon yeni kanser vakasının enfeksiyonlardan kaynaklandığını açıkladı. Bu, tüm yeni kanser vakalarının yaklaşık yüzde 12’sine — yani kanserin sekizde birinden sorumlu enfeksiyonlara — denk geliyor. Lancet Oncology dergisinde yayımlanan araştırma, milyonlarca kanser vakasının aşı, tarama ve basit tedavilerle önlenebileceğini gösteriyor.

Hangi Enfeksiyonlar Kansere Yol Açıyor?

Çalışmada, IARC tarafından insanlar için kanser yapıcı olarak sınıflandırılan 12 enfeksiyon etkeni incelendi. Başı çeken Helicobacter pylori (midede yaşayan ve ülserlere yol açan bakteri) oldu; 760 bin kanser vakasından sorumlu tutuldu ve vakaların büyük çoğunluğu mide kanseriydi. İkinci sırada human papillomavirus (HPV — rahim ağzı kanserine yol açan virüs) 750 bin vaka ile geldi. Hepatit B virüsü (HBV) 360 bin, Epstein–Barr virüsü (EBV — yetişkinlerin yüzde 90’ından fazlasının yaşamlı boyunca geçirdiği yaygın bir virüs) 260 bin ve hepatit C virüsü (HCV) 160 bin kanser vakasına bağlandı.

“Aşılama ve taramadaki ilerlemelere rağmen enfeksiyon kaynaklı kanserler büyük bir küresel sorun olmaya devam ediyor; yük orantısız biçimde düşük ve orta gelirli ülkelerdeki nüfusların üzerinde düşüyor.”

Bu sözler, çalışmanın yazarlarından ve IARC Kanser Gözetim Şubeti bilim insanı Harriet Rumgay’e ait. Çalışmanın kıdemli yazarı Gary Clifford ise EBV’ye karşı henüz onaylanmış bir aşı bulunmadığına dikkat çekerek yeni önleme araçlarına yatırım yapmanın “en büyük etkiyi yaratabileceğini” söyledi. EBV şu anda altı farklı kanser türüyle bağlantılı.

Coğrafi Eşitsizlik ve Önleme Fırsatları Neler?

Araştırma çarpıcı coğrafi farklar ortaya koydu. Doğu Asya, enfeksiyona bağlı kanserlerin yüzde 42’sini oluşturdu — büyük ölçüde H. pylori ve hepatit B’den kaynaklanan vakalarla. Sahra Altı Afrika’da kanserlerin dörtte biri enfeksiyon kaynaklıydı. Vakaların üçte ikisinden fazlası düşük ve orta gelirli ülkelerde görüldü; bu ülkelerde aşı, tarama ve tedaviye erişim sınırlı.

Sık Sorulan Sorular

Enfeksiyon kaynaklı kanserler önlenebilir mi? Evet. HPV ve hepatit B’ye karşı aşılar mevcut; H. pylori için test ve antibiyotik tedavisi uygulanabiliyor. Çoğu enfeksiyon kaynaklı kanser, aşı, tarama veya basit tedavilerle önlenebilir.

Hangi enfeksiyon en çok kansere yol açıyor? Helicobacter pylori bakterisi 760 bin vaka ile ilk sırada. Mide kanserinin başlıca bulaşıcı nedeni ve Doğu Asya’da en yüksek yükü taşıyor.

Epstein–Barr virüsü hangi kanserlere neden oluyor? EBV; nazofarenks (burun-boğaz) kanseri, mide kanseri, Hodgkin lenfoma ve bazı lenfoma alt türleriyle bağlantılı. Yaygın bir virüs olmasına rağmen aşısı henüz yok.

Sonuç

IARC’nin analizi, enfeksiyon kontrolünün kanserle mücadelenin en etkili yollarından biri olduğunu gösteriyor. Aşıların yaygınlaştırılması, test-tedavi stratejilerinin uygulanması ve EBV’ye karşı yeni aşıların geliştirilmesi küresel kanser yükünü ciddi şekilde azaltabilir.