Sekiz kanserden biri enfeksiyon kaynaklı: IARC’ın yeni çalışması

Dünyada 2024’te teşhis edilen her sekiz kanserden biri, yani yaklaşık 2,3 milyon yeni kanser vakasının kaynağı enfeksiyonlar oldu. Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı’nın (IARC) 28 Eylül 2026’da The Lancet Oncology dergisinde yayımladığı çalışmaya göre, bu rakam tüm kanserlerin yüzde 12’sine denk geliyor ve beş mikrobun sorumluluğunda duruyor.

Hangi Enfeksiyonlar Kansere Yol Açıyor?

Araştırmacılar, enfeksiyon kaynaklı kanserlerin ezici çoğunluğunu beş patojenin oluşturduğunu belirledi. Başı çeken, dünyada insanların yaklaşık yarısını etkileyen mide bakterisi Helicobacter pylori oldu; tek başına 760 bin kanser vakasına bağlandı ve çoğu mide kanseriydi. İnsan papilloma virüsü (HPV) 750 bin vaka ile onu izledi; ağırlıklı olarak rahim ağzı kanseri, ayrıca anal, vulvar, vajinal, penis ve bazı baş-boyun kanserleri.

Hepatit B virüsü (HBV) 360 bin, Epstein-Barr virüsü (EBV) 260 bin ve hepatit C virüsü (HCV) 160 bin vaka ile listedeki diğer patojenler oldu. EBV bu ilk kez küresel tahminlere eklendi; burun-yutak kanseri, bazı mide kanserleri ve Hodgkin lenfomasıyla ilişkilendirildi.

“Bu oran, sekiz kanser hastasından biri demek. ABD’de akciğer kanserinin tüm kanserler içindeki payıyla aynı. Yani nadir veya önemsiz bir sorun değil.”

Bu sözler, Pittsburgh Üniversitesi’nde yenilikçi kanser araştırmaları kürsür başkanı Dr. Patrick Moore’a ait. Moore, IARC tahmininin “çok muhafazakar” olabileceğini ve enfeksiyon kaynaklı kanserlerin asıl payının daha yüksek olabileceğini de sözlerine ekledi.

Coğrafi Eşitsizlik ve Önlenebilirlik

Enfeksiyon kaynaklı kanserlerin dörtte üçü düşük ve orta gelirli ülkelerde görüldü. Doğu Asya vakaların yüzde 42’sini oluştururken, Sahra-altı Afrika’da HPV kaynaklı kanserler çok yüksek. IARC bilim insanı Dr. Gary Clifford, patojenlerin hücrenin normal bölünmeyi kontrol eden mekanizmasını “ele geçirdiğini” ve mutasyonlu hücrelerin kansere dönüşme riskini artırdığını açıkladı.

Sık Sorulan Sorular

Enfeksiyon kaynaklı kanserler önlenebilir mi? Evet. HPV ve hepatit B için aşılar mevcut; H. pylori antibiyotikle tedavi edilebilir; hepatit C’nin tedavisi var. Çalışma, bu müdahalelerin küresel ölçekte kanser oranlarını önemli ölçüde düşürebileceğini gösteriyor.

En çok hangi bölgeler risk altında? Doğu Asya, Sahra-altı Afrika, Orta ve Doğu Avrupa ile Güneydoğu Asya. Enfeksiyon kaynaklı kanser yükü, gelir ve sağlık altyapısıyla yakından ilişkili.

EBV nedir ve neden yeni eklendi? Epstein-Barr virüsü, mono nükleoz (bulaşıcı tek hücreli hastalık) yapan bir virüstür; yetişkinlerin çoğunu enfekte eder. Kanserle bağlantısına dair kanıtlar son yıllarda güçlendiği için bu küresel tahmine ilk kez dahil edildi.

Sonuç

IARC çalışması, enfeksiyon kaynaklı kanserlerin küresel kanser yükünde “nihai, kolayca tahmin edilebilir” bir payı olduğunu ortaya koyuyor. Aşılama, tarama ve enfeksiyon tedavisinin yaygınlaştırılması, milyonlarca kanser vakasını önlemenin en doğrudan yolu olarak öne çıkıyor. Araştırmacılar, bu müdahalelerin özellikle düşük ve orta gelirli ülkelere ulaştırılmasını öncelik haline getirmemi çağırıyor.