Beyin tümöründe saatler içinde tanı: NHS’ten nanopore atılımı

İngiltere Ulusal Sağlık Hizmetleri (NHS), beyin tümöründe saatler içinde tanı koyan hızlı genomik testi beş uzman merkezde pilot olarak başlattı; geleneksel yöntemde sekiz hafta süren bekleme iki saate iniyor. Oxford Nanopore dizileme teknolojisi ve Nottingham Üniversitesi’nin geliştirdiği ROBIN yazılımını kullanan test, hastalar ameliyat masasında uyurken tümör türünü belirleyerek cerrahlara anında karar verme imkânı tanıyor; dünyada birden fazla hastanede aynı anda uygulanan ilk örnek olma özelliğini taşıyor.

Hızlı genomik test nasıl çalışıyor?

Cerrahi sırasında tümörden alınan küçük doku örnekleri, ayakkabı kutusu büyüklüğündeki bir Oxford Nanopore dizileme cihazına yükleniyor. DNA molekülleri nanometre boyutunda bir gözenekden (nanopor) geçirilerek tümörün genetik parmak izi çıkarılıyor ve ROBIN yazılımı bu veriyi sınıflandırıyor. Geleneksel mikroskobik inceleme altı-sekiz hafta sürerken yeni yöntem 20 dakikada ön sonuç verebiliyor. Nottingham’da ameliyat olan 55 yaşındaki Steve Palmer’a glioblastom (evre 4, en agresif beyin tümörü türü) tanısı cihaz çalışmaya başladıktan yarım saatte iletildi.

“Tanı süresi haftalardan günlere inecek. Daha hızlı tanı, doğru tedaviye ya da klinik denemelere daha çabuk erişim demek; bazı hastalarda cerraha ameliyat bitmeden hayatı değiştirecek kararlar verme şansı tanıyor.”

Söz, Nottingham Üniversite Hastaneleri NHS Trust tıp direktörü Prof. Frankie Swords’e ait. Cerrah Stuart Smith ise “ameliyat masasında karar verme anında ayrıntılı tümör bilgisine sahip olmak oyunun kurallarını değiştiriyor” diyor.

Beyin Tümörü Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Birincil beyin tümörleri İngiltere’de çocukların ve 40 yaş altı yetişkinlerin en büyük kanser katilidir; her yıl 12 binden fazla kişiye tanı konuyor ve yaklaşık 150 farklı türü bulunuyor. Türler yavaş büyüyen lezyonlardan agresif kanserlere kadar değişiyor ve her biri tedaviye farklı yanıt veriyor. Doğru türü bilmek, radyoterapi ve kemoterapi planlamasından klinik deneme uygunluğuna kadar kritik öneme sahip.

Sık Sorulan Sorular

Bu test Türkiye’de var mı? Hayır; testin pilot uygulaması İngiltere’de Nottingham, Birmingham, Londra ve Newcastle’daki beş merkezde yapılıyor; Bristol, Oxford, Leeds ve Manchester ikinci aşamada katılacak.

Test ne kadar sürede sonuç veriyor? Geleneksel yöntem altı-sekiz hafta sürerken yeni nanopore testi iki saate kadar kısa sürede tanı sağlıyor; bazı olgularda ameliyat sırasında ön sonuç 20 dakikada iletiliyor.

Hangi beyin tümörlerinde kullanılıyor? Çocuk ve yetişkin beyin tümörlerinin geniş bir yelpazesinde; ilk pilot projede 40 farklı tür üzerinde denendi ve glioblastom dahil agresif kanserleri sınıflandırabildi.

Sonuç

NHS’in 2,1 milyon sterlinlik iki yıllık pilot programı, hızlı genomik tanının rutin bakıma entegrasyonunu değerlendiriyor. Başarılı olursa İngiltere’nin tüm nöropatoloji merkezlerine yayılması planlanıyor; bu da her yıl binlerce beyin tümörü hastasının bekleme süresini kısaltıp tedaviye daha erken başlamasını sağlayabilir.